Portread o Emma Goldman – Anarchwraig a Ffeminyddwraig.


“Nid yw trosedd yn ddim ond egni wedi ei gamgyfeirio” Dyma ddyfyniad a ddengys i’r dim optimistiaeth eithafol yr anarchyddes Emma Goldman. Wedi ei magu yn rhan o Rwsia (Lithuania heddiw) yn ystod y 19eg ganrif o dan unbeniaeth hirfaith o 300 mlynedd y Romanoviaid, nid oes syndod iddi edrych tuagat yr U.D.A. mewn gobaith o fywyd newydd.

Ymfudodd Emma Goldman o Rwsia i America yn 16 oed. Tybed beth oedd ar ei meddwl ar y siwrne hon wrth iddi adael gwlad mor hynafol, byd o ferddwr- i wlad ifanc a byrlymus. Wedi dweud hyn sylwn ar eironi mai yn Rwsia ddigwyddodd y chwyldro dosbarth gweithiol cyntaf yn y byd!

Ffynodd Emma Goldman fel ymgyrchyddes yn Efrog Newydd. Ar ol iddi astudio gweldyddiaeth ar ben ei hun (nid oedd ei thad yn fodlon iddi gael addysg ffurfiol yn Rwsia) o’r diwedd yr oedd hi yn rhan o symudiad yr undebau llafur a hithau ei hun yn gweithio mewn ffatri yn Rochester, Efrog Newydd. Yr oedd ei hareithiau yn dennu canoedd ac yn aml iawn cafodd ei harestio. Pwnc tanseilio’r drefn a syfrdanodd ac a wylltiodd yr awdurdodau mwy na dim. Yr oedd yr agwedd o gydraddoldeb rhwng hil a rhyw a’r pwyslais ar ddileu dosbarthiadau ariannol a bregethai yn hollol annerbyniol i feddylfryd yr 19ef ganrif hwyr yn yr U.D.A.
Dyfyniad sydd yn danos ei chrefft a geiriau ac a danlinellai eu diffyg ffydd mewn awdurdod yw hwn:
“Y wladwriaeth yw allor rhyddid gwelidyddol ac fel allor crefyddol y mae yno i’r pwrpas o aberthu dynol ryw”.
Fel y gwelwn yr oedd Emma Goldman yn areithwraig ffynring, nid yr oedd hi fel llawer yn poeni am beth oedd eraill yn meddwl ohoni. Credaf bod  gan lawer o fenywod ofn bod yn angerddol yn enwedig mewn sefyllfaoedd gwleidyddol gan eu bod ofn edrych yn hysterical neu fel petaent yn ddi-reswm a gor-emosiynol, ond nid oedd y sterioteip yma yn poeni dim ar Goldman. Rheibiai eu cwestiynau yr hyn a gymer y mwyafrif yn ganiataol – gwelai ffawd dynol ryw fel peth rhy bwysig i gilio ohono’n ddistaw a pharchus, nid oedd ei delwedd personol o’i hyn yn effeithio ar y ffordd y byddai hi’n gwneud yr hyn a gredai i fod yn gyfiawn.
Cafodd Emma Goldman ei herlid o’r U.D.A. ac aeth i’r Undeb Sofietaidd tra bu Lenin mewn grym. Yr oedd y sefyllfa wedi’r chwyldro yn peri cryn ofid iddi, a gan ei bod yn lleisio’i drwgdybiaethau ynglyn a parth yr U.S.S.R. cafodd ei herlid unwaith eto. Wedi cael ei herlid o un wlad i’r llal yn Ewrop daeth i fyw i’r Deyrnas Unedig. Wedi ei holl bregethu yn condemio’r modd mae priodi yn gwneud caethwas o’r ferch, er mwyn aros ym Mhrydain, priododd neb llai na glowr o dde Cymru.
Peth rhyfedd yw i mi ei bodcyn lleied o fobol wediclwed am ddynes anghygoel hon, er bod ei bywyd wedi bod gymaint o ysbrydolaerth.
Wrth edrych ar gefn clawr detholiad o’i hareithiau gwelaf lun o ddynes di-lol yn ei chwedegau, tebyg iawn i hen athrawes ysgol. Gwallt llwydwyn wedi ei bentyrru yn chwit chwat ar ei phen. Gorffwyasa sbectol enfawr megis dau waleod potel gwin ar ei thrwyn pwt. Y mae hi’n fenyw mewn oed yn y llun hwn a gwyneb crebachllyd fel deilen grin, ond ym mhob crych ar ei gwyneb gwelaf y gofid a phenderfynniad oedd ganddi i newid y byd er gwell.

Dim ond braslun o Emma Goldman yw hwn, mae ei chysyniad eithafol o ryddid, ac optimistiaeth mewn potensial dynol ryw yn ysbrydolaeth. Yn ein hoes ni o gymedroldeb a gwrth- eithafiaeth y mae hi yn dangos bod rhaid anelu’n uchel, ac hyd yn oed os anelwn am y lleuad, os methwn ni, fe wnawn lanio ymysg y ser.

Advertisements

Rhowch sylw

Dim sylwadau eto.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s