Eisteddwch yn Llonydd

Eisteddwch yn Llonydd

gan Hwntw Arall

 

heddlumas

 

Gosodwyd heddgeidwaid talgryf yma ac acw yn y pafiliwn i ofalu am y cythryblwyr, ac yr oedd eraill, hefyd, wedi eu nodi i wasanaethu os byddai angen.

[Trefnwyr yr Eisteddfod yn baratoi am fygythiad Swffragetiaid, 1912]

 

A oes heddlu? Oes!
A oes pris mynediad? Oes!
A oes snobyddiaeth? Oes!

 

Y crachach a drefnodd yr Eisteddfod fodern. Rhan o ymgeision uwch-Gymru’r Oes Fictoria i buro’r genedl: dros Gymru ufudd, Cymru’r Beibl, Cymru parchus. Eu neges i bendefigion Loegr (ac i’w hun): Nid Cymry oedd Cymry terfysgoedd ‘Beca, nid iaith helyntus yw’r Gymraeg.

Mae ystyr “parchus” wedi newid wrth gwrs. Siwr, heddiw cawn yfed cwrw ar y maes a chawn jôcs budr a direidi ar y llwyfan (digon i droi bol Syr O. M. a’i fab – ac eraill hyd heddiw!). Ond cawn hefyd stondin i’n heddlu treisgar, stondinau i’r gwleidyddion cachaidd ac yn gynyddol i gorfforaethau di-wyneb.

(Ife hyn yw ein diwylliant, neu gyfle hysbysebu? Ni chawn drafod ar ôl y toriad)

Ond mae digon o “gythryblwyr” sydd wedi ac sydd yn herio’r trefn. Pe bai’n werinos Abertawe yn dwyn seddi’r crach yn Steddfod 1891, neu werinos heddiw yn ail-baentio stondinau, neu geir, neu yn protestio yn erbyn cau Neuadd Pantycelyn neu dros wasanaethau Cymraeg i blant, neu jest babell o feirdd yn anerchi’n eu tro yn erbyn bomiau ‘drones’ Prydeinig, ma traddodiad hir o Eisteddfodwyr radical.

syrifan

[Syr Ifan yn penderfynu bod angen chwyldro, Eisteddfod yr Urdd, 1927]

Maes i frwydro ynddi, maes i’w meddianu yw’r Eisteddfod felly. Dyma ein diwylliant, yn ôl pob sôn, ond nid ni sydd a’u meddiant. Da ni’n haeddu mwy na’r hyn ma nhw’n rhoi. Am yr holl genedlaethau o Gymry a ecsbloetiwyd, ac am ein hecsploetio heddiw, da ni’n haeddu Eisteddfod am ddim, a mwy eto. Eisteddfod heb heddlu. Eisteddfod heb gatiau. Eisteddfod sydd yn rhan o’r fro ac yn fflam dros Gymreigeiddio, nid ynys breifat a noddwyd gan gwmni wedi’u cuddio yn rhyw gae. Mae’n hen bryd i ‘Beca codi yn erbyn tollbyrth yr Eisteddfod.

Gloi nawr, cyn i’r stiwardiaid cau’r drysau.

 

nidoesheddlu

 

__________________________________
Beth am gasglu archif Eisteddfod radical? Dyma chydig casglais yn gloi.
Rhowch sylwad isod i ychwanegu mwy.

(Wrth gwrs, odd yr uchod yn son am “yr” Eisteddfod (Genedlaethol), ac ma pethe’n debyg iawn o ran Eisteddfod yr Urdd. Ond diddorol fydde cymharu hyn ag Eisteddfodau eraill. Odd croeso i’r heddlu yn Eisteddfod y Glowyr? Odd y crachach yn ddominyddu Eisteddfodau bwrlymus Merthyr yn yr 1820au?)

1891
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Abertawe
Digon o helynt pan wnaiff dorf gwlyb a oedd wedi danto ar eistedd yn y glaw (chwalwyd rhan o’r pafiliwn gan storm) rhuthro i gymryd seddi cadw y crach yn y blaen (yr oedd y rhan fwyaf ohonynt yn wag, ac o dan cysgod gweddill y pafiliwn). Ma Syr O.M ei hun yn ysgrifennu am ei ofn ar yr achlysur (yr oedd ef yn eistedd yn y seddi blaen yn barod, wrth gwrs).
[Ma Hywel Teifi Edwards yn ysgrifennu amdani yn llyfr a chyhoeddwyd gydag Eisteddfod diweddarach a ddigwyddodd yn Abertawe, rhaid i fi ei ffeindio a’u dyfynnu..]

1912
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Wrecsam
Swffragetiaid yn brotestio yn ystod ymweliad David Lloyd George.
https://www.casgliadywerin.cymru/story/378341

1957
Eisteddfod y Glowyr, Porthcawl
Paul Robeson, y canwr ac ymgyrchydd dros hawliau sifil yn yr UDA a sawl achos arall, yn siarad dros ddolen trawsiwerydd i Will Paynter.
https://teifidancer-teifidancer.blogspot.com/2016/08/paul-robeson-941898-23176-and-people-of.html

1958
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Glyn Ebwy
Paul Robeson yn dod i siarad yn bersonol, ar ôl i lywodraeth yr UDA ail-ganiatau ei basbort.
“You have shaped my life – I have learned from you. I am part of the working class.”
https://teifidancer-teifidancer.blogspot.com/2016/08/paul-robeson-941898-23176-and-people-of.html

2006
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Abertawe
“Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn protestio dros Ddeddf Iaith Newydd ym mhabell y Blaid Lafur.”

2011
Eisteddfod yr Urdd, Abertawe
“Protest S4C – Rhaid i Cyw Fyw!”
http://archif.cymdeithas.org/2011/05/31/protest_s4c_-_rhaid_i_cyw_fyw.html

2014
Eisteddfod yr Urdd, Meirionnydd
“Cymdeithas yr Iaith yn amgylchynu Carwyn Jones a galw arno i ‘ddeffro’ ynglyn a sefyllfa’r Gymraeg, ar faes Eisteddfod yr Urdd Meirionnydd 2014”

2015
Eisteddfod yr Urdd, Llancaiach Fawr, Caerffili
Protest yn erbyn cau Neuadd Pantycelyn o flaen stondin Prifysgol Aberystwyth.
http://www.bbc.com/cymrufyw/32932881

Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Meifod
“Chwistrellwyd “Rydym ni yn Tazerio Plant” ac “ACAB” ar uned Dyfed-Powys yn yr Eisteddfod yn ol y wefan Indymedia. Dywed fod y weithred hon mewn unoliaeth a’r sawl sydd wedi profi creulondeb a thrais gan yr Heddlu.”
https://anerchiadanarchaidd.wordpress.com/2015/08/11/gweithredu-yn-erbyn-heddlu-dyfed-powys-yn-eisteddfod-meifod-2015/

“Protest Cymdeithas yr Iaith yn erbyn Cymraeg Ail Iaith, wrth iddyn nhw sgrapio car ar faes yr Eisteddfod ym Meifod”

2016
Eisteddfod yr Urdd, Sir Fflint
“Protest yn erbyn toriadau i wasanaethau Cymraeg i Blant”
http://golwg360.cymru/newyddion/cymru/226726-protest-yn-erbyn-toriadau-i-wasanaethau-cymraeg-i-blant-3

Advertisements

“Breuddwyd Hynod”: Y Wyrkhws a Baledi Ymosodol

“Breuddwyd Hynod”: Y Wyrkhws a Baledi Ymosodol

gan Hwntw Arall

 

Mi welwn wyr y Senedd yn ngrynhoi y’nghyd
Yn erbyn y tylodion yn gysson oll i gyd,
I godi cyfraith newydd, annedwydd oedd eu nad
A gwneud carcharau creulon i dlodion yr holl wlad.

Dyma bennill o hen faled y “Breuddwyd Hynod”: pennill rhu perthnasol i’n presennol hunllefus.

 

Wyrkhws, Tlodion a’r “Proletariat”

Mae’r baledwr Ywain Meirion yn ymosod ar drefn y wyrkhws. Tybiwyd y cenir am y tro gyntaf yn 1834, blwyddyn Deddf Newydd y Tlodion. Estynnwyd y system wyrkhws gan y ddeddf newydd. Dan y system hon carcharwyd tlodion yn llafurdai, lle gorfodwyd i weithio’n ddi-dâl.

Diffiniwyd “tlodion” gan y ddeddf fel rhai oedd yn gorfod llafurio er mwyn cynnal eu hun, rhai oedd yn gorfod gweithio er mwyn ennill eu bara beunyddiol [1]. Dyma ddiffiniad Karl Marx am y “proletariat” ychydig o flynyddoedd yn hwyrach: rheini heb ddim byd i werthu oni bai am eu gallu i lafurio. Wrth gwrs, nid oedd angen i bawb gweithio – nid oedd pawb yn dlawd. Roedd gan y tirfeddianwyr a’r cyfalafwyr (a pherchnogion y llafurdai!) rent ac elw er mwyn bodoli. Ond fel mae Ywain Meirion yn ein hatgoffa, ni fydd gan y cyfoethog dim byd heb iddynt allu ecsploetio llafur y tlodion:

Pe gyrrid y tylodion i gyd o Frydain Fawr,
Ni fyddai ond boneddigion yn union yno’n awr:
Ffarwel am dreth i’r Brenin, na chwaith am drin y tir,
Na llongwr, crefftwr, sawdwr, na gweithiwr, dyma’r gwir.
[na chwaith llienwragedd, morwynion, droellwragedd, mamau…]

 

Caethiwo a Disgyblu

Pwrpas y wyrkhws oedd gweinyddu, rheoli a disgyblu’r tlodion. Ni chyfunwyd y disgyblu hyn i’r tlodion tu fewn i’w muriau yn unig: roedd yr adeiladau hefyd yn fygythiad parhaol i bawb oedd yn brwydro dros eu bywoliaeth tu allan iddynt. Os nad oeddynt yn gallu goroesi (talu am rent, am fwyd) trwy weithio tu allan i’r wyrkhws, fydd rhaid iddynt weithio tu mewn, dan amodau gwaeth eto, llawn cosbau llym a heb dal. Dyma’r “gwirionedd” a orfodwyd ar y byd: nid oes bywyd tu hwnt i waith. Felly bathwyd y dosbarth gweithiol.

Llaw yn llaw i’w disgyblaeth o’r tlawd, roedd gan y wyrkhws swyddogaeth o ran disgyblu rhywedd, y teulu, gallu, crefydd a hil. Rhannwyd y wyrkhws yn llym yn ôl rhywedd ac oedran, a orfodwyd rôliau penodol yn ôl hyn. Os anfonwyd tad i wyrkhws, rhaid i’w holl deulu mynd yn ogystal, er iddynt wedyn byw i’r rhan fwyaf ar wahan – deliodd y stad a’r dosbarth gweithiol yn ôl unedau teuluol, ond deallwyd a ffurfiwyd yr unedau hyn trwy ddisgyblaeth llym o’r rôliau teuluol gwahanol.

Bydd Mari Morgan hefyd, yn d’wedyd yr un dôn
Nad eill y nos gynhesu yn siwr heb gwm’ni Siôn…

Carcharwyd plant amddifad (fel yn Oliver Twist) – y wyrkhws yn gweithredu fel teulu sefydliadol [2]. I’r tlawd heb y gallu i weithio o gwbl (y tost, yr hen a’r anabl) na chefnogaeth arall, bywyd anodd y wyrkhws oedd yr unig fodd o oroesi. Cystadlodd y wyrkhws a’r gwallgofdy (asylum) i garcharu’r “gwallgof” (a gynyddol gaethiwyd ers yr oes fodern gynnar) [3]. Yr Eglwys Anglicanaidd oedd crefydd sefydledig y wyrkhws – caniatawyd rhai gwasanaethau anghydffurfiol ond ni chaniatawyd caplaniaid Catholig. I Iddewon, roedd ymarfer eu diwylliant a chrefydd yn y wyrkhws yn amhosib.

Oes y wyrkhws oedd hefyd oes y carchar, y ffatri, yr ysbyty ac yn hwyrach yr ysgol . Dyfeisiwyd a diwygiwyd gan yr un biwrocratiaid a chyfalafwyr tuag at yr un pwrpas o ddisgyblu a “chywiro’r” tlawd. Roedd gan y ffatri a’r ysbyty drysau dan glo yn ogystal i’r carchar a’r wyrkhws. Dyma ddatblygiad y “caethder mawr“, lle carcharwyd lluoedd o werin Ewrop wrth iddynt cael eu gorfodi oddi wrth y tir ar ddiwedd y canol oesoedd. [4]

CynllunWyrkhws

[Cynllun wyrkhws gynnar ar ffurf groes: y meistr yn y canol â’r trigolion wedi rhannu yn ôl oedran a rhywedd]

 

Llafur Di-dâl

Mae tybiaethau yn llyfryddiaeth Marx y bydd gwaith di-dâl a rhwymedig yn diflannu dros amser, wrth i gyfalafiaeth “aeddfedu”. Ond er bod pŵer, yn sawl man ac achos, nawr yn disgyblu trwy foddau llai “galed”, mae gwaith di-dâl heb os yn parhau fel rhan angenrheidiol o’r system gyfalafol. Tu mewn i garchardai ecsbloetiwyd llafur di-dâl, wrth i garcharorion creu dillad milwrol neu feinciau “cymunedol”. Tu allan, mae workfare a phrosiectau tebyg yn aros os nad yn lledu. Mae caethwasiaeth eu hun, lle nid yn unig ydi’r gwaith yn ddi-dâl ond mae’r person sy’n gweithio yn eiddo i’r caethfeistr, yn parhau – nid fel arhosiad o ryw oes gynt ond fel elfen bwysig bresennol o gyfalafiaeth. A thu allan o’r gweithle a’r carchar – yn y cartref ac yn weddill ein bywyd pob dydd mae llafur di-dâl, rhyweddol, yn hanfodol i barhad ac atgynhyrchiant y system gyfalafol (pwy sydd yn gofalu am y gweithwyr ar ôl iddynt orffen gwaith, fel y gallent fynd nôl i’r gweithle yfory?) [5].

 

Baledi Ymosodol

Cyfrwng y tlawd, y werin a’r dosbarth gweithiol oedd baledi i’r rhan fwyaf. Trwyddynt cawsant, a chawn ni heddiw, straeon eu profiadau, newyddion y pryd, digri, dioddefaint a doethineb. Cenir ar y strydoedd, yn yr awyr agored ac yn y ffeiriau. Dyma oedd eu blogiau a’u ffansins.

Mae cryn dipyn o faledi radical, megis “Y Breuddwyd Hynod”, sy’n ymosod (i raddfeydd gwahanol) ar drefn y dydd. Mae eraill yn adrodd hanes terfysgoedd, streiciau, protestiadau ac ati. Werinol oedd y baledwyr eu hun gan amlaf. Yn hwyrach yn eu bywyd, yn lle baledi aeth Ywain Meirion i gasglu a gwerthu carpiau, ac roedd diwedd ei oes yn flynyddoedd caled [6]. Rhaid cofio bod rhaid i’r baledydd fod yn garcus wrth ganu yn erbyn y drefn yn agored – rhag ofn i bŵer ymateb yn llym. Heb os, rhaid bod hyn wedi effeithio ar gynnwys y penillion yn sawl achos. Ar ddiwedd ei faled, mae gan Meirion fath o ymwadiad:

Wel dyma swm y breuddwyddwyd a welwyd geny ‘n wir,
Gobeithio na chawn ddyoddef dan fin y cleddyf clir

Ond, serch y cleddyf clir, ledled yr ynys ymosodwyd ar y wyrkhws yn ffisegol yn ogystal. Terfysgodd ‘Beca yn erbyn wyrkhws Llanfyllin, Arberth a Chaerfyrddin gan fygythio eraill [7]. Stori i godi’r galon yw adroddiad papur newydd am derfysg Caerfyrddin:

Their first object of attack was the Union workhouse, which was first entered, as our correspondent informs us, by “the bad boys of the town,” who had joined the Rebeccaites. They set about their mission of destruction in a very spirited manner, and commenced operations by freely throwing out of the windows feather-beds, chairs, portions of bedsteads, and whatever articles of furniture they could lay their hands upon, and they most undoubtedly thought their progress would not be stayed before the whole building would be razed to the ground. [8]

Fel mae eraill wedi datgan – rhaid cael barddoniaeth “yn y stryd”, neu feirw yw celfyddyd [9]. Daeth awen i strydoedd Caerfyrddin yn haf 1843.

Dros faledi ymosodol ac ymosodiadau baledol!

 

YBreuddwydHynod
[Baled y “Breuddwyd Hynod” gan Ywain Meirion, c. 1834]

 


Nodiadau
Mae llwyth o faledi, gan gynnwys cryn dipyn o faledi radical, ar gael arlein:

https://www.llgc.org.uk/cy/darganfod/adnoddau-llgc/baledi-cymru-ar-lein/

Baled arall ar yr un testun sydd gwerth ei ganu yw “Workhouse Merthyr”:

http://darganfod.llyfrgell.cymru/44WHELF_NLW_VU1:LSCOP_BALLADS:44NLW_ALMA21729351050002419
[1] “II.1.5

It has never been deemed expedient that the provision should extend to the relief of poverty; that is, the state of one, who, in order to obtain a mere subsistence, is forced to have recourse to labour.
Adroddiad Comisiwn Deddf y Tlodion, 1834.
http://www.econlib.org/library/YPDBooks/Reports/rptPLC11.html#Part%20II,%20Section%201
Dedfrydwyd rhan fwyaf o argymhellion y Comisiwn, gan gynnwys yr uchod.

[2] http://www.workhouses.org.uk/education/

[3] http://pb.rcpsych.org/content/pbrcpsych/22/9/575.full.pdf
[4] Dyma ystyr arall proletariat: rhai heb dir. Mae’n gysylltiedig â’r ystyr uchod: heb iddynt fod ar y tir, nid oes gan y proletariat dim byd i werthu oni bai am eu gallu i lafurio. Trwy ddiffinio’r proletariat yn fodd negatif fel hyn, mae’n cynnwys sawl grŵp gwahanol a chaewyd allan o fudiad traddodiadol y gweithwyr – rhai sydd yn gweithio yn y cartref, carcharwyr, y di-waith…

[5] I ddarllen mwy ar waith atgynhyrchiol di-dâl a brwydrau llafur domestig, gwelwch y Mudiad Cyflogau am Waith-Tŷ:
https://en.wikipedia.org/wiki/Wages_for_housework
a’r archif caring labour:
https://caringlabor.wordpress.com/

[6] http://wbo.llgc.org.uk/cy/c1-GRIF-OWE-1803.html

[7] http://www.workhouses.org.uk/Wales/
[8] https://sniggle.net/TPL/index5.php?entry=19Jun14

[9] “La poésie est dans la rue.
[“Mae barddoniaeth yn y stryd.”]
Slogan/graffiti o wrthryfel Mai ’68 yn Ffrainc.
https://libcom.org/history/slogans-68

Datganodd y Sefyllfiaid, a gymerodd rhan yn y gwrthryfel, bod celf a chelfyddyd (bourgeois) wedi marw – gan eu bod wedi llwyr cymathu gan gyfalaf(iaeth). Mae darn o gelf yn cynrychioli llafur sydd wedi ecsploetio ac felly sydd wedi marw, y llafur hyn wedi eu gwrthrychu yn nwyddau a’r “hynotddrych”. Yr unig (gwrth)gelf sydd ar ôl i wneud neu i fyw yw’r chwyldroadol, yr hyn sydd yn chwalu’r drefn gyfalafol. Nid yw “barddoniaeth yn y stryd” yn golygu graffiti barddonol neu anerchiad cyhoeddus felly (neu nid yw’n golygu’r rhain /yn unig/), ond yr hyn sydd yn farddonol am chwalu pŵer, barddoniaeth y barriced, terfysg cynganeddol.

 

Hiliaeth a Chymreictod: “Sugar & Slate” Charlotte Williams

Hiliaeth a Chymreictod: “Sugar & Slate” Charlotte Williams
gan Hwntw Arall

Yn ei llyfr “Sugar & Slate”, adrodda Charlotte Williams atgofion personol a hanesion sydd ynghlwm iddynt. I’r Cymry gwyn, dyma storïau anghyfforddus – yn enwedig i rai (fel myfi) sy’n ffansio eu hun a’u cenedl yn radical. Amhosib fydda gywasgu’r llyfr, ond dyma ychydig o ddyfyniadau o’r hanesion sydd yn ymwneud â Chymru:

” “A CONGO COLONY IN WALES
Daily Graphic of Wednesday July 13th 1892

One of the prettiest spots of the many pleasant places on the main line between Chester and Holyhead is Colwyn bay, not inaptly termed the “Naples of Wales”. There the Congo Training Institute has been established under the patronage of King Leopold of the Belgians [1], to train African converts as missionaries, schoolmasters, and useful handicraftsmen. This Institute, which is only in its infancy as yet, owes its origin to a Welshman – the Rev. W. Hughes – who was sent out to the Congo by a missionary society, and was there when Mr. Stanley went to found the Free State. Seeing how rapidly the Europeans became victims of the climate, and how little could be done to Christianise and civilise the vast continent by the exertions of a few scattered workers, he cast about him to devise a plan for carrying on the work more efficiently and with less cost of human life. Before, however, he had matured a scheme he was relcutantly compelled to embark for England, nearly in a dying state. He took with him two coloured youths, one of whom he had redeemed from slavery… This opened a path by which the problem of civilising Africa could be carried out.

The two boys [o’r Congo] were stars wherever they went. They preached the mission in parish after parish throughout north and south Wales, where posters announced that the Reverend Williams Hughes would speak of his missionary travels and that the bechgyn duon would sing in Welsh, English and their native tongue. In the chapels they took up the hymnal and sang:

Doed Paganiaid yn eu tywyllwch,
Doed y Negro dua’u lliw,
Doed addolwyr yr eilunod,
I weld tegwch Iesu’n Dduw
Deued llu heb ddim rhi’
Fyth i ganu am Galfari.

[Hymn 419, Vs 3, Llyfr Emynau – Y Methodistiaid Calfinaidd a Wesleaidd]

I think I know what it is like to be stranded at an outpost like Colwyn Bay; dislodged, dislocated. I imagine their lives played out in the little town with its ideas and images of the black man created through Bible culture. I know what its like to be a curiosity. To be loved for your quaintness and your difference in a way that means you will never be normal. When I recreate this past I touch home with a particular kind of dislocation.

But there is more to the Congo boys story than this. It lets me see an Africa with the eyes of Wales. I see the Welsh memory that comes from missionaries stories of their travels, that comes from the chapels, the chapel hymns and the Sunday schools, from the collection boxes; from Ma – a story of Africa that passes on and on and on down generations in which strangely I have two parts. A story in which somehow I am both looking at and looked upon.

I guess it’s that type of story of Africa and black people that seeped into the cultural portraits of Wales. The missionaries went in the hundreds to the Dark Continent and all over the world, and brought home their tales to the parishes. Their ambitions were laid down forever in the lines of hymns – the most famous of all – “Draw, draw yn Tseina“:

Draw, draw yn Tseina a thiroedd Japan,
Plant bach melynion sy’n byw
Dim ond eilunod o’u cylch ym mhob man
Neb i ddweud am Dduw
Iesu, cofia’r plant,
Iesu cofia’r plant,
Anfon genhadon ymhell dros y môr
Iesu, cofia’r plant.“”

Mae fy nhad yn cofio canu’r emyn olaf hwn. Aiff Charlotte Williams mlan i ddisgrifio meddylfryd y fath genhadon:

” There were lots of them, men and women – Evan Evans, Eluned Morgan, Betsy Cadwalader – writing home about their travels and their yearnings for home. Like the Reverend Williams Hughes they worked hard to take the word of God to people with gods of their own. At the same time they had to present what they did in a way that might be palatable to their own people. They had to tell about their work in a way that condemned exploitation and plunder and disassociated itself from the forces of colonialism. These travelers must have seen themselves as leaders of a superior style of Empire building, a moral crusade. They used the same maps as the colonisers, took the same routes and byways, but … Their mission was of a higher order. They managed to be both saviors of the natives and at the same time bolster a sense of Welsh pride and self-identity that had been so cruelly robbed and pillaged by the same English colonialisation. They could boast that their work was unsullied by ruthless imperialism and so claim the moral high ground.”

Rhaid cofio mi oedd yna Gymry â rhannau blaenllaw yng ngweithredoedd colonialaeth Prydeinig. Nid oedd hyn wedi’u cyfyngu i’r grefyddol. Roedd gweinyddwyr a milwyr, cyfalafwyr a gwladychwyr, caethfasnachwyr a chaethfeistri Cymreig a Chymraeg. Mae’r cyfenwau Cymreig, y Jonesys a’r Robertsys, sydd gan ddisgynyddion caethweision yn y Caribî heddiw, yn dyst i hanesion Cymry gormesol [2]. Mae cyfoeth adeiladau crand yng Nghaerdydd ac Abertawe a mannau arall yn gofnod arall. Wrth gwrs, dydi Charlotte Williams ddim yn gwadu hyn, ond hytrach yn dangos fel mae’r naratif o Gymry bach, Cristnogol, “moesol” yn un sydd yn cuddio cyfranogaeth waedlyd y Cymry i golonialaeth, cyfranogaeth yr oedd y cenhadon yma yn un rhan arall ohono.

Yn hwyrach, mae Williams yn adrodd darn o farddoniaeth Cymraeg,

“…a Children’s poem by Talhaiarn called “Brenin y Canibalyddion” – “King of the Cannibals”. It appeared in children’s books up until recently. It’s a lively raucous poem that thunders alog at a pace like drumming:

Mi draethaf chwedl fach i chwi
Yn loyw, hoyw, ffraeth a ffri,
Am frenin mawr ei fraint a’i fri,
Sef Brenin y Canibalyddion.
Ei hyd oedd ddwylath a lled llaw,
A’i ben ‘run llun a^ phen hen raw;
‘Roedd ganddo swyddogion, wyth neu naw,
A’i balas a wnaed o bridd a baw;
A’i enw oedd Brwchan-wchan-iach,
Llumangi-hyllgi-wichgi-wach,
A’i wisg yn crogi fel hen sach
Am Frenin y Canibalyddion.

Yn howcio, cowcio, llowcio’n lli,
Chwipio a hicio a chicio’r ci,
Yn strim-stam strellach yn ei sbri
Bydd Brenin y Canibalyddion.

‘Roedd trigain o wragedd yn ei dŷ,
Pob un yn ddu, pob un yn hy,
A deugain o hyll-dduach ddu,
Gan Frenin y Canibalyddion.
Ac felly i gyd ‘roedd ganddo gant
I foddio ei fyd ac i foethi ei fant;
A genid bob wythnos ddau o blant,
A’r Brenin a ganai gyda’i dant,
Gan ddawnsio i Wisgan-isgan-aw
A Sipog-llethog-lwythog-law,
Nes syrthio ar ei gefn i’r baw –
Ow! Frenin y Canibalyddion.

In later verses the grotesque King ends up eating his entire harem and several of his princes. “And their throats were cut one and all, every hideous horrible man and woman”.”

Yn wir, cynhwysid “Brenin y Canibalyddion” yng nghasgliad newydd “Mwy o Hoff Gerddi Cymru” yn 2010. Sawl flwyddyn ar ôl cyhoeddiad “Sugar & Slate” mae rhai dal yn gweld y darn yma o farddoniaeth fel un o’n ffefrynnau llenyddol. Dylse’r Cymry gwyn cydnabod y fath hiliaeth Gymreig a Chymraeg â siom, nid ei dathlu.

Mae Williams hefyd yn sôn am ei phrofiadau o ymgroesiad (neu ddiffyg ymgroesiad) brwydrau dros yr iaith a brwydrau yn erbyn hiliaeth, a hanes terfysg hil 1919 Caerdydd:

” I arrived back to find Wales was itself in an angry mood. Twenty years of Welsh-language politics had risen from a simmer to a boil. The conflict about housing had shifted to jobs. Whilst English-owned holiday homes weren’t being burned down anymore, the battles were being played out behind closed doors in County Hall and on the front line in the public offices and in the schools. I went back to lecturing at the university and continued to dangle uncomfortably between the English/Welsh animosities. It was an old battle that I had been caught up in before during my own student days. At that time there had been a moment of student activism of the type we hadn’t seen in Britain since the Sixties, only Britain didn’t seem particularly interested. I suppose it’s fair to say Britain was distracted. Toxteth and Brixton had been set alight as race politics moved onto the streets. It all seemed very far away, too far away for me to identify with.

It’s hard to believe that the first major race riots in Britain were in Wales. The Cardiff riot in 1919 was one of the fiercest racial out-breaks in history. Hundreds of people took to the streets in a melee of racial violence. Black people were attacked in the streets and in their homes by lynch mobs led by soldiers who had been drafted in to quell the violence. Ugly crowds rampaged through the streets rooting out black men, damned for working and damned for having relationships with local women. The disturbance led to the laying off and repatriation of hundreds of African and West Indian sailors who were blamed for trying to defend themselves. Suzanne’s grandfather was one of them.

What a lot of people don’t know is that the Cardiff riots triggered an upsurge in black consciousness in the West Indies and a major insurrection against British colonialism all over the Caribbean. It began when some Trinidadians who had been caught up in the conflict returned home. Within days they started rioting against white sailors in Port of Spain. The conflict grew and became a major dock strike that almost brought the Empire to its knees within days. Soldiers in Belize began an uprising against the white British, and in Jamaica, seamen were out fighting hand to hand with British sailors. There was so much unrest all over the West Indies that the Colonial Office was forced to take steps to protect British subjects in the region. The protests had links with struggles in America and spread across continents in the Pan Africanist movement. At home the memories of the Cardiff race riots were etched into black consciousness and became the touchstone for black people fighting against the colour bar in Britain during the Twenties and Thirties. None of this was part of our course at university. We were sitting in warm lecture rooms listening to lectures about Marx and the class war whilst out in the quadrangle Welsh-speaking students were painting anti-English slogans and noisily protesting about English oppression of the Welsh.

Language politics filled the air. I remember experiencing the sense that things were changing but that I wasn’t included in the battle. I couldn’t empathise with it all because for the great mass of us the agitation was unexplained, decontextualised, something to do with a history in which there were only two sides – Welsh or English – and for those of us who didn’t sit comfortably on either, there was no role at all. This great movement for Wales wasn’t taking us al along with it. On the contrary, out of necessity or neglect it was fast excluding us.”

Wrth i ffasgiaid ceisio gorymdeithio eto a thrais hiliol yr heddlu parhau, nid yw brwydr 1919 drosodd. Anoddach efallai yw cydnabod dyfnder hiliaeth a goruchafiaeth gwyn, ei bresenoldeb nid yn unig yn ffasgydd neu heddwas “draw fynna”, ond hefyd yn ein perthnasau pob dydd a’n mudiadau radical “fanyn”. Mae geiriau Williams yn pwysleisio her fawr ac anghyfforddus i’r Cymry gwyn sydd ynghlwm a’r frwydr dros yr iaith a brwydrau eraill.

Ond mae hefyd digon o obaith yn llyfr Williams. Tua diwedd “Sugar & Slate” dengys, heb ddileu gwahaniaethau brwydrau gwahanol na chwaith israddio un i’r llall, bod gelynion tebyg a phosibiliadau o unoliaeth a chyd-frwydro.

” I am compelled to go back in time and meet up with the ancestors in the shadow of a great slateocracy, compelled to visit my history. I walk with them across a hundred years in the grounds of Penrhyn Castle from where Richard Pennant, the first Lord Penrhyn ran an empire built on profits from land ownership and a massive industrial wealth. … The twist for me is that this whole empire would not have been possible at all had it not been for the huge fortune Richard Pennant made from what he called his West India interests. It was the cruelly driven slaves; men, women and children who toiled and sweated for the huge sugar profits that built the industries in Wales. Out of the profits of slave-labour in one Empire, he built another on near-slave labour. The plantocracy sponsored the slateocracy in an intimate web of relationships where sugar and slate were the commodities and brute force and exploited labour were the building blocks of the Welsh Empire. My slate memories and my sugar memories are forged together. In the chapels on the high street of Bethesda the people turned over the pages of the abolitionist pamphlets and found the quarryman and the slave were like on in their resistance of the oppressor. The shared plight of the factory slaves at home and the plantation slaves elsewhere had an echo right across Wales with the quarrymen, the iron smelters, the black faced miners, all knew what it meant to be robbed, beaten down, have their language, their culture, name and place stolen from them”.

O’r gobaith hwn, ni chawn ddelwedd o genedl pur heb wahaniaethau, heb orthrymder, heb hanesion siomedig ac anodd. Yn hytrach, cawn Gymreictod cymhleth, â’u aml-berthnasau i’r brwydrau gwahanol yn erbyn gormes. Cymru llawn boen a ffraeo, a Chymru allwn fentro hoffi.

” I know why it is that I like Wales. I like it because it is fragmented, because there is a loud bawling row raging, because its inner pain is coming to terms with its differences and its divisions, because it realises it can’t hold on to the myth of sameness, past or present.”

 

_______________

[1] Am ychydig o gydestun erchyll o ran gweithredoedd Leopold II, gwelwch https://en.wikipedia.org/wiki/Leopold_II_of_Belgium#Exploitation.2C_atrocities.2C_and_death_toll .

[2] Gorfodwyd enwau “Cristnogol” ar gaethweision – yn aml gyfenwau’r meistri.

Cynghanedd (?) Anarchaidd Anhysbys yn Llanberis

Diolch i Morgan Powell am ddod a’r darn o graffiti yma i’n sylw drwy ei gyfrif trydar. BX5sPrVIYAALu9v.jpg large

Dad-ansoddi, Cyf-un-drefn, Byw gan YOLO Morgrug/annwg

Pa beth yw byw? Gofynodd Waldo un ddiwrnod. Onid Waldo oedd y cyntaf?

Naddo. Pa faint o hen blant bach na ofynodd, nac anghofiof (ar ol i lwch y byd ddod i’w lygaid ar ol i niwl yr oesoedd a fu aros drostynt

ar ol i guriad llaw hen athro neu hen riant neu’r un hen system neu’r un hen ffycin stori

ein curo i lawr tro ar ol tro ar ol tro) yr un cwestiwn, pam?

Pam fod eira’n wyn? Shut up. Medde Dafydd Iwan.

Cofiwch Macsen, medde fe. Wel, anghofiof Macsen y Gymru. Anghofiof Macsen ei wreiddiau.

[Radical, yw i newid pethe wrth y wreiddiau, yng nghalon y broblem

yng nghalon ein cenedl, calon ein byd, the heart of our heartless world fel dwedodd un dwpsyn]

Aeth Macsen i Rufain. Megis Caractacus cynt. Trowsant yn Rufeinwyr.

Aros mae’r mynyddoedd. Ond rhuo wna y gwynt..

Pa gwynt? Gwynt yr oesoedd? Gwynt ein natur? Gwynt ysbryd pob cenhedlaeth

THE NIGHT-MARE OF ALL PAST GENERATIONS (WALDO, WYT TI’N COFIO?) HANGS LIKE

A NIGHT-MARE ON THE BRAIN OF THE LIVING DEAD [GROUCHO MARX]

Gwynt yr ysbryd aflan. Gwynt yr hen Dduwiau. Gwynt a sathrwyd pob oes

Gan fod oesoedd, rhybuddia hanes, yn dod i ben

Rhaid cwympo pob cenhedlaeth. Rhaid marw pob ymeradwr. Rhaid chwalu pob ymerodraeth

Groegiaid. Rhufain. Barbariaid (pwy?). Llychlynwyr. ….. Tseina. India. Amsterdamned. Prydain.

Ffrainc. Prydain. Prydain. Prydain. God save the fucking joke of a Queen

[A madman is not only a beggar who thinks she is a Queen, but a Queen who thinks

she is a Queen. And is a beggar. Medde Lacan. Twpsyn uffarn]

Prydain. Prwsia. Prydain. America. Ac ynteu… Yr Undeb Sofietaidd. Anghenfil newydd

a chlodforwyd yn Duw. Chwalwyd. India. China. Diwedd. Y BYD?

Eto. Ac eto. Ac eto. Rhagwelwyd. IESU FFYCIN GRIST

A’i Iddew neu Rufeiniwr? Pwy laddwyd? Pwy roddwyd ar groes, ac yna ar faner?

NID ANGOR OND FANER YW’R GROES I GYRRU’R DOSBARTH GWEITHIOL YMLAEN

Medde Nic y Glais. Y Stalinydd.

Oleia aeth yn ol i’w wreiddiau. Cuddiodd yn y Cwm. Ffoi yr anghenfil yn

ei amenydd. Marw’n hen. Deall y dinistr. Ond farw ta beth.

A’i cuddio wnawn?

NADDO

SAFWN

YN

Y

BW_____LCH?

P’UN?

Bwlch y cwm? Cymrodyr, cwm, Cymrodorion, Cymry

ond am beth? Am third way arall? Saunders, Hitler, Tony Blair

Naddo. Nid oes trydydd ffordd. Nid oes unrhyw ffordd. Ond dianc y ffordd.

Ail greu heol ein hanes. Pa bwlch?

¡No pasaran! Medde nhw. Ond laddwyd. Gan y ffasgwyr

P’un? The Gentle General, fel bapteiddiwyd gan y Daily Mail?

Neu Brydain, a rhoddodd y Llynges tu fas i Barcelona, y gwniau’n pwyntio

Neu dife Stalin sydd i feio? Ie. Rhaid mai’r anarchwyr oedd yn iawn

NADDO

Cipiwyd pwer. Ha! Productivism eto. Ewch yn ol i waith medded “nhw”.

Y CNT. Dyna joc. Workers against work. Na, dim gulags

Nid yw label anarchiaeth yn ein hachub rhag ein pechodau

Nid fwy na chroes o gwmpas ein gwddf

Nid yw Dic Penderyn ein Merthyr Tydfil

Nid yw Grist ein Cof

Nid yw ein hunan aberth i Protestant Work Ethic

Yn mynd i’n hachub. Nid yn y bywyd hon.

Y byd hon. Y byd hon a’i nuclear bomb.

A’i ecological bomb.

Na.

Ginsberg. Ef a ddwedodd

Ef a welodd

The best of my generation…

dragged on to… the generation game!

Ie. Gwelodd. Ond fethodd. Moloch yn parhau. Mamon heb gwympo.

Carl Solomon, tro ar ol tro, tro ar ol tro, tro ar ol tro

Tan i bawb anghofio. Tan i Waldo anghofio, fod gam-dreiglo

ddim yn phechod! na! Cham-dreiglo, ail-threiglo

Dyna yw bywyd iaith. Standardeiddio, dyna yw ei farwolaeth

The King is dead. Long live the King! Glyndwr is dead.

Long live Rhodri Morgan! Thatcher is dead. Long live Cameron!

The revolution is dead. Viva la revolution! The revolution is betrayed (again!)

Long live the revolution! Mae’r iaith Gymraeg (o fyddid iddi barhau) is ffycin dead.

HIR FYW PA IAITH

IAITH Y GORMESWR?

EIN HIAITH? EIN? A’I HORGRAFF ANNWYL YN RHYW LYFR SANCTAIDD

Na. Tu hwnt. Marx tu hwnt i Marx

[a wnaeth ffycio ei blant, ffycio ei chamber maid [fel tystyiwyd ei eiriau olaf]

a wnaeth rhedyg yn paranoid tan iddo osgoi’r Paris Comiwn ei hun]

EFE yw y DEAD GENERATION yn nawr. EFE rhaid troelli ar ei ben.

Derrida tu hwnt i Derrida. Oh, deconstruction! How nice! We could make a

PHILOSOPHY EXAMINATION OUT OF THAT, DISCUSS

YOU WILL BE MARKED AT THE END OF YOUR LIFE

JUDGED. AND THEN YOU WILL REACH THE AFTERLIFE.

Ac fe fydd o’n shit. Ffycin shit. Llithro yn nol i’r llonyddwch

Neu Nefoedd, adar, Duw, golau, a ffycin Efengylwyr

HEB DDIM I WNEUD OND GWENU, O NA NEIS!

Neu. cer off dy gompiwter.

cer off dy ben. cer off dy sedd

gwena. gwena fel gwyllt-fenyw

wanko yn dy law dde, ymestyna am y faner di fanerog

cacha ar dy sgimren. LLOSGA YSBRYDION DY FEDDWL

Nid ferthyr. Nid ffycin Buddhist monk tanbaid arall

Nid Arab Spring arall

Surprise surprise, YOU’RE SAYING THAT THE REVOLUTION WAS BETRAYED?

WELL DUH

REVOLUTION MEANS A CIRCLE

FFUCK REVOLUTION. REVOLUTION BEYOND REVOLUTION

END THE TORTURE, THE CONSTANT TORMENT, OF THE HUMAN RACE

How?

SOCIALISME OU BARBARIE – BOTH ARE THE SAME IT NOW SEEMS

So. Either there is the final orgasm

OF WAR AND DEATH AND TEARS AGAIN, OF (american) DREAMS DENIED

Or. You take the blue pill. Turn off the Matrix.

Flee. Run comrade, for the old world is behind you

Run comrade, for I am calling you comrade

Run

Run
NAKED

into the sun

PAID A RHOI FFYC, deud nid gweud, gweud nid deud

POPETH. DIM BYD. DIM. BYD. 01010101010101

STOPA DARLLEN HON STOPA DARLLEN HON STOPA DARLLEN HON

DAW HANES I’W DDIWEDD. RHYW DDYDD. MEDDEN NHW

MEDDE PWY? NYNI.

THE RIDDLE OF HISTORY DOTH REPEATETH, TOO MANY TIMES
UNTIL WE MAKE IT STOP

EVERY REPETITION IS SIMPLY

A RELAPSE INTO THE SUBCONSCIOUS, A FORGETTING

COFIWCH I ANGHOFIO, ANGHOFIWCH I GOFIO

ANSWER THE RIDDLE

PUNCH THE SPHINX IN THE NOSE UNTIL IT BLOWS OFF

ESCAPE YOUR OWN NIGHTMARE, YOUR OWN DREAMS

FOR THEY ARE ONLY YOURS

And then. Let children become Men. Men become mice. Pupils become teachers.

Death become life. And let Jerusalem again be built

Before Babylon falls. And let us simply

DANCE

TAN DDAW

Y DIWEDD.

Drama ‘Terfysgoedd Bangor’

Terfysgoedd Bangor gan Heledd Williams.

PopUpLargeUkRiots2

 

GOLYGFA 1. EXT/INT. BANGOR/FAN HEDDLU. DIWRNOD 1.

TERFYSG YM MANGOR. SHOT O ADEILADAU AR DAN AC O SIOPAU YN CAEL EU HYSBEILIO. MAE’R CAMERA YN SIGLEDIG AC YN GWIBIO O LE I LE I GYFLEU DRYSWCH.

CLYWN SGRECH. MAE’R CAMERA’N TORRI I DDAU HEDDWAS SYDD YN GWTHIO MERCH I’R LLAWR A’I HARESTIO. MAE UN HEDDWAS YN EI STAMPIO AR EI CHEFN. MAE KIM YN GWINGO AR Y LLAWR.

KIM

Dwi’n clywed twll yn llosgi yn dy bocad di mochyn. Cer off fi. Off!

HEDDWAS 1

Now love there’s no need for that…

MAE UN O’R HEDDWEISION YN PWYSO AR EI CHEFN GYDA’I BEN GLIN I STOPIO HI RHAG SYMUD, YNA MAE’N RHOI’R CYFFION AMDANI.

HEDDWAS 2

I am arresting you on suspicion of criminal damage. You do not have to say anything. But it may harm your defence if you do not mention when questioned something you later rely on in court. Anything you do say may be given in evidence.

MAE’R HEDDWAS YN CYMRYD KIM AT FAN HEDDLU AC YN EI RHOI YN Y CERBYD. MAE KIM YN NHYWYLLWCH Y FAN OND YN GALLU CLYWED ERAILL YN ANADLU.

CAWN SHOT O GLOC BANGOR YN LLOSGI GYDA’R FFLAMAU YN LLYFU WYNEB Y CLOC YN LLOSGI’R RHIFAU A’R BREICHIAU I FFWRDD, MAE ARWYNEB Y CLOC YN DU ERBYN HYN.

DUWCH:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GOLYGFA 2. INT. YSTAFELL PROSESU GORSAF HEDDLU/CORRIDOR/CELL. DIWRNOD 1.

DUWCH. YNA MAE’R CAMERA YN SYMUD YN BELLACH AC YR YDYM YN GWELD MAI GWISG DU HEDDWAS YDI’R DUWCH YMA. YR YDYM YN EI GLYWED YN SIARAD CYN I NI EI WELD.

HEDDWAS 3

A wnei di dynnu dy gwfl a dy wregys os gweli di’n dda.

KIM

Eh?

HEDDWAS 3

Tyna dy felt a dy hwdi.

KIM

I be da chi isho cymryd hwdi fi?

HEDDWAS 3

Rhag ofn i ti grogi dy hyn. Tyna nhw.

TYNNAI KIM EI HWDI A’I GWREGYS YN LLETCHWITH, MAE’R HEDDWAS YN EI GWYLIO.

HEDDWAS 3

Tyrd efo fi.

MAE’R DDAU YN CERDDED I DRWY CORRIDOR O DDRYSAU TRYMION. MAE’N AGOR UN DRWS AC YN YSTUMIO IDDI FYND I MEWN.

MAE KIM YN CERDDED I MEWN AC MAE’R DRWS TRWM HAEARN YN CAEL EI GAU TU ÔL IDDI, MAE SŴN UCHEL Y DRWS YN CAU’N GLEP YN GWNEUD IDDI NEIDIO. YNA MAE SŴN GORIADAU YN EI CHLOI YN Y DRWS TU ÔL IDDI.

TORRI I:

 

 

 

 

 

 

 

GOLYGFA 3. INT. CELL/YSTAFELL CYMRYD FFOTOGRAFF. DIWRNOD 1.

CERDDAI KIM YN ÔL AC YMLAEN YN Y GELL. MAE’N CERDDED O UN PEN Y GELL FYCHAIN I’R LLALL MEWN TUA PHUM CAM. MAE SHOTS GWAHANNOL YN RHYNGDORRI OHONI HI MEWN GWAHANOL SAFLEOEDD YN Y GELL. MAE UN SHOT OHONI YN BWYTA CYMYSGEDD AFIACH YR OLWG O FFA, SELSIG A THATWS ALLAN O FOCS PLASTIG. UN ARALL OHONI YN CHWARAE SQUASH AR WAL Y GELL EFO CWPAN POLYSTYREN AC UN ARALL OHONI YN GWNEUD SIT UPS.

CERDDAI HEDDFERCH I’R GELL.

KIM

Da chi di deud wrthai tair gwaith rŵan fy mod i’n cael mynd allan yn fuan… dwi heb hyd yn oed cael ffonio neb eto…

HEDDFERCH 1

Mae arnai ofn dy fod gorfod aros yma tan yforu rŵan. Mi fyddi di’n mynd bore yfory i gael gwrandawiad yn llys yr ynad.

KIM

Eh? Pam?

HEDDFERCH 1

Iddynt gael penderfynu os cei ferchniaeth.

KIM

Eh? Dwim yn dallt y gair Cymraeg na ia….

HEDDFERCH 1

Merchniaeth ydi’r gair Cymraeg am bail. Os na fyddi di’n cael merchniaeth mi fydd rhaid i ti aros yn y ddalfa tan ac yn ystod dy achos llys. Mwy na thebyg i Glostershire yr ei di.

KIM YN DECHRAU ANADLU’N DDWFN. MAE’N BENYSGAFN.

KIM

Dwi’n teimlo’n dizzy

HEDDFERCH 1

Mae’n rhaid i sylwi bod be wnes ti yn drosedd ddifrifol…

KIM

Dwi’m yn poeni ia… Pissd off gai’m noson call o gwsg yn y twll o le ‘ma.

HEDDFERCH

Cei dabledi cysgu gan y nyrs os wyt ti eisiau…

KIM

Dim diolch.

PWYSLAIS BLIN AR Y ‘DIM’. MAE’N RHOI EI PHEN YN EI BREICHIAU, NID YW’N EDRYCH AR YR HEDDFERCH RHAGOR.

MAE’R HEDDFERCH YN GADAEL. SHOT AGOS O KIM YN CODI EI PHEN O’I BREICHIAU A GWELWN FOD DAGRAU AR EI GWYNEB.

MAE KIM YN CODI A DECHRAU CAMU O UN PEN O’R GELL I’R LLALL YN EI RHWYSTREDIGAETH.

YN SYDYN MAE KIM YN RHOI DWY LAW YN ERFYN AC YN PLYGU AR EI GLINIAU WRTH YMYL Y FATRES BLASTIG YN Y GELL.

KIM

Duw, Bydysawd, Ffet, Bob dim.. Dim byd… whatefyr wyt ti sy’ neud y pendyrfyniada cach ‘ma… Allaim neud sens o hyn… dwi angan… dwi’m yn dallt be sy digwydd… Ydwi am fynd lawr am hyn? Allai ddim mynd i jêl ia…

Ffwcio hynna… hanar pobol sy mynd lawr yn dod allan yn smackheds.…Dwi ‘misho mynd i jêl.. Dwi ofn… dwi ofn y moch ma.. Ma nhw medru neud be bynnag ma nhw isho… Sut ma hyna’n deg? Dwi ofn… dwi ofn i’r reiats sbredio ‘ma… be tasa rwin yn roi’r copshop ar dân? Sa’r moch yn byth gadal ni allan… be os ma nhw’n neud wbath i fi? Neu’n deud celwydd fel ddaru nhw efo Phil a Fred o’r blaen..Dwi ofn, Helpa fi… Fyddai’n dda o hyn ymlaen..

Dwin sori am bebynag dwi di neud yn rong… Sori…

DISTAWRWYDD AM YSBAID.

Odd be neshi i landio ‘ma ‘im yn teimlo’n rong… fellu sut allith o fod? Oedd o fatha .. fatha rhyddid…nefoedd ella…odda ni’n rhydd… Ydwin sâl felly? Ella dwi’n sick.. pobol sick sy teimlo’n dda yn neud petha drwg… sut ellith hanar y dre fod efo’r un salwch ddo? Dwim yn dallt de… dwim yn dallt.. helpa fi gael allan o hyn… chdi… bebynag wyt ti sy’ ‘di achosi..creu.. hyn… Help..

SŴN GORIADAU A DRWS YN GWICHIAN AGOR.

HEDDWAS JOHN

Come with me.

KIM YN EDRYCH YN SYN OND HAPUS AM EILIAD, MAE’N MEDDWL EI BOD YN CAEL EI RHYDDHAU. BOD EI GWEDDI WEDI CAEL EI HATEB.

HEDDWAS JOHN

We’re just going to take your prints now all right? DNA and so forth…

MAE GWYNEB KIM YN DISGYN MEWN SIOMEDIGAETH. MAE’R HEDDWAS YN RHOI CYFFION AR EI DWYLO AC YN EI HARWAIN DRWY’R CORRIDOR O DDRYSAU HAEARN AC I MEWN I YSTAFELL FEDDYGOL YR OLWG.

HEDDFERCH SASHA

Cheers John. I’ll take it from here.

HEDDFERCH SASHA YN TROI AT KIM.

Cymraeg ti ia?

KIM

Ia.

HEDDFERCH SASHA

Tyrd yma i mi gymryd dy lun, wedyn mi gymerai dy ôl bys a sampl o DNA.

KIM

Ydio mynd i frifo? Cael y DNA allan llu?

HEDDFERCH SASHA

HANNER GWENU.

Nafydd cyw, o du fewn dy foch ydio. Eistedda lawr.

CEIR SHOT AGOS O KIM YN EDRYCH I FYW LLYGAID YR HEDDFERCH WRTH IDDI GYMRYD SAMPL O DNA O’I BOCH GYDA BLAGURUN COTWM. YNA MAE’N CYMRYD EI LLUN, EI BYSBRINT A’I MESURIADAU HEB WNEUD CYSWLLT A LLYGAID KIM UNWAITH.

HEDDFERCH SASHA

You can take her back now John.

TORRI I:

 

GOLYGFA 4. INT. CELL/SIOP BOOTS BANGOR/CELL. DIWRNOD 1.

MAE’R HEDDWAS YN AGOR Y DRWS IDDI GERDDED YN ÔL I MEWN I’W CHELL. YNA MAE’N CLOI’R DRWS, AC MAE KIM YN GORWEDD AR Y FATRES BLASTIG. MAE’N EDRYCH YN FREGUS, MEWN SAFLE FEL PETASAI YN FABAN MEWN CROTH. CAWN SIOT BIRD’S EYE OHONI HI YN Y GELL. MAE KIM YN EDRYCH FEL BABAN A’R GELL YN GROTH DYWYLL, LAITH O’I CHWMPAS. CLYWN SŴN DWR YN DIFERU. CAWN SHOT AGOS OHONI’N CAU EI LLYGAID YNA MAE’N PYLU I ÔL-FFLACHIAU O’R TERFYSGOEDD. MAE’R SŴN DWR YN DRIPIO YN RADDOL TROI MEWN I SŴN CRACIAN TAN.

YN YR SHOT YMA O’R TERFYSG MAE KIM YN UN O GRIW SYDD YN YSBEILIO’R SIOP BOOTS.

YNA MAE ÔL-FFLACHIAD ARALL OHONI YN SEFYLL YN YR UN LLE YN BOOTS AG YR OEDD HI’N SEFYLL YN YR ÔL-FFLACHIAD BLAENOROL. YN YR ÔL FFLACHIAD YMA MAE’N RHOI EI CV I REOLWR Y SIOP.

KIM

Dwi’n clwad bod chi efo jobs yn mynd fama? Genai CV i chi…

RHEOLWR

Diolch. Byddwn ni mewn cysylltiad os fydd unrhyw beth ar gael.

KIM YN CERDDED I FFWRDD AT YR ADRAN COLUR. MAE’N EDRYCH AR Y LLUNIAU O FERCHED PRYDFERTH YN YR HYSBYSEBION. YNA MAE’N EDRYCH ARNI HI EI HUN MEWN DRYCH AC YN CYFFWRDD EI BOCH, YNA’N EDRYCH NÔL AR Y LLUN O FERCH DENAU DDI-NAM YN YR HYSBYSEB. MAE’N CERDDED O’R SIOP WRTH BASIO’R RHEOLWR ETO O BELLTER. MAE’N EI GLYWED YN SIARAD GYDAG UN O’R GWEITHWYR.

RHEOLWR

Ma ‘na eneth newydd yn dod i weithio yma ar Workfare am chwe mis, felly cofia i gymryd yr hysbyseb yna o’r papur newydd ynglŷn am swyddi gwag ar gael…

MAE KIM YN EDRYCH ETO AR YR HYSBYSEBION O FERCHED TENAU, DI NAM AC MAENT I GYD YN CHWERTHIN ARNI HI. MAE’N GADAEL Y SIOP YN EDRYCH FEL EI BOD AR FIN BEICHIO CRIO.

MAE’R ÔL-FFLACHIAD YN MYND YN ÔL ATI HI YN BOOTS YN YSBEILIO’R LLE AC YN MALU HYSBYSEB O FERCH BRYDFERTH. MAE POBL ERAILL O’I CHWMPAS YN GWNEUD YR UN PETH.

SHOT AGOS O KIM YN AGOR EI LLYGAID. SIOT BIRD’S EYE OHONI YN Y GELL UNWAITH ETO. MAE SŴN GRIDDFAN TAWEL O DU HWNT WALIAU’R GELL. MAE’N GORCHUDDIO EI GWYNEB GYDA BLANCED GOCH LACHAR, LLIW GWAED FEL PETAI’N CEISIO ERTHYLU EI HUN O’R GELL DRWY GUDDIO ODDI TANO. MAE’R SŴN GRIDDFAN O’R CELLOEDD ERAILL YN ANEGLUR A BRON FEL WHITE NOISE YN Y CEFNDIR.

TORRI I:

 

GOLYGFA 5. INT. YSTAFELL CYFWELD. DIWRNOD 1.

KIM YN EISTEDD YN LLIPA MEWN CADAIR. MAE BWRDD RHYNGDDI HI A’R HEDDWAS A HEDDFERCH SYDD YN EI CHYFWELD. MAE SŴN Y PEIRIANT RECORDIO YN GWNEUD WHITE NOISE YN Y CEFNDIR.

HEDDWAS

Felly pam wnes di…

KIM

No Comment.

HEDDWAS

Ble oedd…

KIM

No Comment.

HEDDWAS YN DIFFODD Y TÂP.

HEDDWAS

Yli, dwyt ti ddim yn helpu dy hun wrth beidio cydweithio efo ni sti. Does dim byd yr hoffwn i fwy na i gael hyn allan o’r ffordd… I ti gael mynd adra de….Tyd ‘laen..

KIM

Sgenai dim byd i ddeutha chi…

HEDDWAS YN TROI’R PEIRIANT RECORDIO YN ÔL YMLAEN AC YN PARHAU I OFYN CWESTIYNAU A KIM YN TORRI AR DRAWS WRTH DDWEUD NO COMMENT BOB TRO.

TORRI I:

 

 

 

GOLYGFA 6. INT. CORRIDOR/CELL. DIWRNOD 1.

CAIFF KIM YN CAEL EI HARWAIN NÔL AT Y GELL. MAE SHOT O KIM YN CERDDED EFO’R HEDDWAS TU ÔL IDDI.

KIM

Ydwi medru gal cawod fama?

HEDDWAS 3

Mae’n dibynnu os mae’n gyfleus. Bydd rhaid aros tan mae’r un o’r heddferched ar gael i gymryd ti am gawod.

KIM

Cymryd fi am gawod?

HEDDWAS 3

Fydd rhaid i rywyn dy fonitro di… alla i ddim gwneud hynny yn anffodus.

DISTAWRWYDD

Fe wnâi rhoi gwybod i’r heddferched dy fod eisiau cawod.. os ydynt yn cael siawns fe allen nhw dy gymryd di am un.

KIM

Diorots.

KIM NOL YN Y GELL. MAE SŴN SGRECHIADAU A GRIDDFAN TERFYSGWYR ERAILL WEDI CAEL EI HARESTIO. YNA DUWCH.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GOLYGFA 7. INT. LLYS YR YNAD CAERNARFON. DIWRNOD 2.

CAWN SHOT O DDUWCH GLOGYN YR YNAD. MAE’N SYMUD Y CLOGYN AC MAE’N DADORCHUDDIO EI HUN. MAE SHOT CANOL OHONO EF YN EDRYCH YN HUNANBWYSIG AR BAWB YN Y LLYS DROS EI SBECTOL.

BARNWR

Kimberly Mai Jones yr wyf yn gwarantu merchniaeth i chi ar yr amod na wnewch chi fynd i ganol dref Bangor eto tan yr ydych yn dod yn ôl i’r llys hwn ar y 23ain o Fedi. Os yr ewch chi i ganol dref Bangor cyn y dyddiad yma byddych yn gallu cael eich arestio a’ch remandio tan fydd yr achos drosodd.

SHOT AGOS OHONO YN TARO’R MORTHWYL PREN, YN LLE SAIN MORTHWYL YN TARO’R PREN MAE SŴN DRWS Y GELL YN CAEL EI GAU’N GLEP.

TORRI I:

 

GOLYGFA 8. EXT. CAERNARFON. DIWRNOD 2.

O’R GLEC MAE’N TORRI’N SYDYN AT SHOT O KIM YN NEIDIO, FEL Y GWNAETH GYNT PAN GLEPIODD Y DRWS YN Y GELL. MAE HI DŶ ALLAN LLYS YR YNAD YNG NGHAERNARFON. GWELWN PAM Y MAE HI’N EDRYCH FEL Y MAE WEDI CAEL SIOC OHERWYDD Y MAE’N EDRYCH AR DDYN IFANC MEWN GWASGOD A THROWSUS MELFARÉD. MAE SHOT O’R DDAU YN SEFYLL YN EDRYCH AR EI GILYDD. CYFERBYNIAD LLWYR RHWNG Y LLIWIAU PINC A LLACDOD TRACWISG KIM A LLIWIAU MWSOG SIÂP ANHYBLYG, DILLAD Y DYN.

DILWYN

Sut wyt ti erstalwm? Ti’n iawn?

KIM

Be ti’n neud ‘ma?

DILWYN

Ddaru Anti Jini, dy fam ffonio fi… Dydi’r bysus dal ddim yn mynd ers y terfysgoedd.. Felly gofynnodd hi a buaswn i yn rhoi llety i ti am heno…

KIM

O… iawn..

DISTAWYDD LLETCHWITH.

KIM

Ti dal yn byw yn tai na ddim yn bell o’r Job Centre?

DILWYN

Dwi adra yn gweld ‘nhad i, ydw… ym Mryste ydw’i fel arfer, yn y Brifysgol fanno…

KIM

O.

DILWYN

Awn ni?

KIM

Iawn.

Y DDAU YN DECHRAU CERDDED.

DILWYN

So… ti’n iawn felly?

KIM

Well rŵan diolch…

DISTAWRWYDD.

Pen fi’n teimlon dwlal ‘rôl ddim cysgu.. a dwi llwgu rŵan ia.. bwyd yn y gell yn sgỳm…

DILWYN

Mae cariad ‘nhad am wneud Casserole hyfryd i ni heno.. Cawn ni hwnna toc..

KIM

Aidial John Peel.

DILWYN

YN SYN.

Sut wyt ti’n gwybod am John Peel?

KIM

Eh?

DILWYN

Dim byd… oeddwn i jest ddim yn disgwyl baset ti’n gwybod am John Peel y DJ…

KIM

Mbo jest dywediad ydio ia? Odd yncl Llew arfar ddeud o..

DILWYN

Brawd mam? Heb ei weld o ers oes pys..

DISTAWRWYDD MAE’R DDAU YN PASIO GRAFFITI AR BONT SYDD YN DWEUD, ‘DIM TORIADA’ A ‘CELWYDD YW CYFALAFIAETH’ YN OGYSTAL Â GRAFFITI FEL ‘KYLE GRASS’.

KIM

Gai scafio ffag gin ti?

DILWYN

Mae’n ddrwg gen i, dwi’m yn ysmygu..

KIM

O…

TORRI I:

GOLYGFA 8. EXT/INT. GARDD DILWYN/PORTS TY DILWYN/LOLFA DILWYN. DIWRNOD 2.

MAE’R DDAU WEDI CYRRAEDD TŶ MAWR. MAE DILWYN YN AGOR Y GIÂT I KIM. MAE YNA ARDD FAWR O FLAEN Y TŶ, LLAWN BLODAU, COEDEN GYDAG AFALAU COCHION ARNO A PHWLL GYDA PHYSGOD AUR ANFERTH YNDDO. PAN GYRHAEDDAI’R DDAU’R STEPEN DDRWS DYWED DILWYN:

DILWYN

Dyma ni. Ti’n meindio tynnu dy esgidiau yn y ports? House rules ma’ arnai ofn.

KIM

Oce… Dal dy drwyn ta ‘chos dwi heb gael newid sana fi ers cwpwl o ddyddia!

CERDDAI’R DDAU I MEWN I’R TŶ MAWR. MAE’R TU MEWN YN CHWAETHUS GYDAG ARGRAFFIADAU O WAITH KYFFIN WILLIAMS AR Y WAL. CAWN SHOT YN EDRYCH I LAWR AR Y DDAU YN TYNNU EU HESGIDIAU. MAE SANAU PINC KIM GYDA SÊR COCH ARNYNT YN GWRTHGYFERBYNNU EFO SANAU DU, PLAEN DILWYN. MAENT YN CERDDED I’R LOLFA BLE MAE BRETHYN CYMREIG YN GORCHUDDIO’R SOFFA A CHADEIRIAU.

DILWYN

Hoffet ti ddiod? Mae’n siŵr fydd swper ddim yn barod am sbel fach…

KIM

KIM YN EDRYCH AR DECANTER LLAWN WISGI AR OCHOR Y SOFFA. MAE’N OEDI CYN ATEB.

Dwi’n iawn…

DISTAWRWYDD.

DILWYN

Be am wylio’r teledu?

DILWYN YN TROI’R TELEDU YMLAEN. MAE YNA GYFWELIAD YNGLŶN Â’R TERFYSGOEDD.

CYFLWYNWRAIG TELEDU

We now have in the studio psychiatrist and medical journalist Theodore Dalrymple to give his view on why the riots have happened…

THEODORE DALRYMPLE

My view is that the sense of entitlement, so common among Britain’s youth is the root cause for the riots. The British youth are today among the most unpleasant and violent in the world as a result of the overbearing nanny welfare state.

DILWYN YN TROI’R TELEDU I FFWRDD YN FRYSIOG.

DILWYN

Be am wylio ffilm yn lle? Neu wrando ar ychydig o gerddoriaeth?

KIM

Be? Di’r niws yn neud ti deimlo’n awcwyrd? Ti teimlo’n rhyfadd mod i yma?

DILWYN

Paid â malu awyr… dim ond gofyn os oeddyt ti awydd gwylio ffilm nes i..

KIM

Os ti ddim isho fi fod yma allai aros yn tŷ met fi..

DILWYN

Na, na ti’n iawn yn fama.. Wnes i addo i dy fam buaswn ni’n rhoi llety i ti heno…

KIM

Be? Rhag ofn fi fynd allan a peintio’r byd yn goch?

DILWYN

Sori? Be ti feddwl? ‘Paint the town red’ neu ‘peintio’r byd yn wyrdd’ to drio ddweud ia?

KIM

Y ddau.. Dyna pam raid i mi aros fama ynde? I ti gadw llygad arnai? I wneud yn siŵr fy mod i’n bihafio..

DILWYN

Paid â mynd i ganlyniadau…

KIM

Eh?

DILWYN

Gwrnada Kim Bach… Yli.. sgenai ddim problem efo cael ti yma… jest ma’n rhyfadd yn dydi…efo’r terfysgoedd yma’n dinistrio’r wlad… A ma’ nghyfnither i.. rwi’n sy’n perthyn i mi… wedi bod yn rhan o hynna…

KIM

Dwi ‘di gorfod mynd i llys unwaith heddiw ‘ma’n barod… paid ti dechra barnu fi ‘fyd!

DILWYN

Dydw i ddim yn dy farnu di! Dwi’n dallt yn iawn sti… ma rhywun fel ti.. rhywun o gefndir sosio-economaidd fel dy ochor di o’r teulu, efallai wedi gwneud hyn fel adwaith i…

KIM

Ti ‘di’n colli fi. Sos be? Be ma Sos i neud efo hyn!? A be ti feddwl ochor fi o’r teulu…

DILWYN

Well, dim amarch ond… mae dy ochor di o’r teulu mymryn llai… breintiedig..

KIM

Eh?

DILWYN

Ydych chi’n byw mewn tŷ cyngor, a dwyt ti na dy fam yn gweithio…

KIM

Paid a dechra ia.. dwi di bod yn chwilio am waith ers dwy mlynadd.. dosa i’m byd allan yna.. dim gwaith… a ma mam yn sâl dydi… yn feddyliol… a mai’n yfad bob dydd ‘fyd… tasa ochor chdi o’r teulu ‘di boddro dod i weld ni, basa chdi’n gwbo hynna…

DISTAWRWYDD.

DILWYN

Doeddwn i ddim yn ymwybodol o hynny…

KIM

Ia… wel..

DISTAWRWYDD.

DILWYN

Doeddwn i ddim efo unrhyw syniad Kim… Ond dwi dal yn meddwl dydi hynny ddim yn esgus am y terfysgoedd er efallai bod hyn yn egluro pam y digwyddasant nhw..

DISTAWRWYDD. MAE KIM ERBYN HYN AR ERCHWYN EI SEDD A DILWYN YN EDRYCH YN LLETCHWITH.

DILWYN

Dwi angan wisgi bach, ti’sho un?

MAE DILWYN YN ARLLWYS WISGI I’W HUNAIN AC UN I KIM CYN IDDI GAEL SIAWNS I ATEB. MAE’N RHOI’R GLASIAD IDDI AC YN EISTEDD YN OL AR Y SOFFA. MAE KIM YN YMLACIO YCHYDIG WRTH IDDI GYMRYD DRACHT O’R CHWISGI.

DILWYN

DILWYN YN EBYCHU.

Pam nes di ymuno efo’r terfysgoedd Kim?

KIM

Alla i ofyn cwestiwn i chdi gynta? Pam wyt ti mor siŵr oedd y reiats ddim y peth iawn.. i neud?

DILWYN

Be ti feddwl? Ma pobol di marw yn y terfysgoedd ‘ma Kim… a lot o bobol wedi colli eu bywoliaeth nhw. Dwi ddim yn dy edliw di ond dwi wedi synnu ti ddim fel dy fod yn edifarhau… chwilfrydig dwi… pam nesdi ymuno a’r terfysg?

KIM

Dwi gwbo… ma pobol ‘di marw yn llefydd erill efo’r riots ma.. ond be ‘di pobol ‘tha chdi ddim yn sylwi bod pobol yn cael eu lladd ar y stryd drwy’r adag. Lladd eu hunan efo drygs neu lladd eu gilydd drost drygs.. Marw yn slo bach yn gweithio ‘tha mulod… Neu byw ar chwim a pills tan ma brens nhw’n pydru yn ‘u pengloga…

Mbo.. Da ni crafu byw bob dydd, a diom jest ni ma pawb lle dani byw yn stryglo yr un peth… a’r stwff ma’r heddlu’n neud.. haslo a haslo ni… malu pobol.. deud celwydd… Oddo’n neis dial arna nw i fod yn onast.. Dangos idda nhw, i’r cops a pobol efo pres bo ni medru neud be dani isho..

Dwnim ia..  ma’n anodd sympythysio efo pobl yn ‘colli bywoliaeth’ pan ti rioed di cael bywoliaeth iawn dy hyn… digon o bres i acshyli byw dim jest bodoli… eniwe… ma bron bob shop gafodd ei trasho yn berthyn i rhyw filonare gôc.. be wahaniaeth idda fo ‘dio go iawn?

DILWYN

Dwi’n cydymdeimlo efo dy sefyllfa ‘di Kim… Ond ddaru’r dynion busnes yna weithio’n galed i sefydlu eu hunain a’u busnesau llwyddiannus.. dim ond am eu bod yn filiynyddion, pam wyt ti’n meddwl ma’n iawn i ysbeilio eu heiddo? Does gan neb hawl wneud hynny… Sut basa ti’n teimlo tasa pobl yn gwneud hyna i dy eiddo di?

KIM

KIM YN CHWERTHIN.

Pa eiddo? Fel o ti’n deud dwi’n byw mewn tŷ cownsil! A cyw, tasa gwaith calad yn gorffan efo cyfoeth basa hanar y stad yn milionares!

MAE’R DDAU YN EDRYCH AR GLOC AR Y SILFF BEN TAN, YNA MAE’N TORRI I ÔL-FFLACHIAD O WYNEB CLOC BANGOR YN LLOSGI. MAE WYNEB Y CLOC YN HOLLOL DDU OND AM Y FFRAM METAL CRWN SY’N GOLEUO’N ORENGOCH.

MAE KIM YN EBYCHU.

Dwi mor ffed yp fyw felma… ac wedyn pawb yn trio guilt tripio fi… y papur, pobol… allai’m gwatsiad y teli heb rhyw dwat fel Jeremy Kyle yn deud bo fobol ar benefits yn sgym.. pobol fatha fi…a’r job centre yn haslo.. trio ffindio unrhyw esgus i stopio pres fi. Be nai wedyn? Llwgu? Begian? Gwerthu’n nhin ar sgwâr Caernarfon?

DILWYN YN CHWERTHIN YN LLETCHWITH.

KIM

Dwi hollol o ddifri… dwi’n teimlon crap… mod i methu gal job… dwi methu edrych ar ôl mam…ma’r graduras yn byw mewn cachfa… doesnam pres i drwsho’r lle a ma’r cownsil ‘di hen anghofio amdana ni… ma hi’n flin neu’n crio neu ‘di meddwi drw’r amsar ia… pan mai’n cal mymryn o bres mai jest wario fo ar bwz… ma’r ddynas yn gaeth…

KIM YN ARLLWYS RHAGOR O WISGI I’W HUNAIN AC YN EI YFED AR EI THALCEN. MAE’N EISTEDD YN OL YN Y SOFFA. AC YN DWEUD GYDA GWYNEB FEL EI BOD YN BELL I FFWRDD WRTH IDDI SYLLU MEWN I’R CLOC:

Dwi ‘rioed wedi teimlo rhyddid fel y penwsos ma yn Bangor.. ddaru pob dim arall doddi i ddim byd.

TORRI I:

GOLYGFA 9. INT/EXT. LLOFFT SBÂR YN TŶ DILWYN/BANGOR. DIWRNOD 2.

SHOT BIRD’S EYE O KIM YN GORWEDD MEWN GWELY.

MAE KIM YN GWYLIO’R WAWR TRWY’R FFENESTR, MAE’N EDRYCH AR Y WAWR YN CODI TU OL PEINT O DDŴR WRTH YMYL EI GWELY FELLY MAE’R GOLAU I GYD WEDI PLYGU. MAE SŴN ADAR YN TRYDAR. MAE’N CAU EI LLYGAID A GWELD DELWEDD O FANGOR ULW. YNA MAE EIDDEW YN TYFU AR GLOC BANGOR SYDD WEDI EI LOSGI. MAE’R TYFIANT YN GWASGARU. MAE’R GWYRDDNI’N LLEDAENU AC MAE GLASWELLT, COED A LLWYNI YN GORCHUDDIO’R BRIF STRYD. MAE GAN RHAI O’R PLANHIGION NEWYDD GNAU NEU FFRWYTHAU YN TYFU ARNYNT. MAE AMRYWIAETH O ANIFEILIAID YN STRAFFAGLU ALLAN O RHAI O’R LLWYNI.

CAWN SHOT O KIM YN CERDDED TRWY’R ARDD YMA, MAE’N CAU EI LLYGAID A CHYMRYD ANADL DWFN. MAE NYTH GWENYN MEWN COEDEN GYFAGOS AC MAE’N SYNNU ATO. YNA MAE’N PIGO MWYAR DUON AC YN BLASU UN. EDRYCHAI I FYNNU O’R LLWYN A GWELD COEDEN LLAWN AFALAU COCHION. CERDDAI TUAG ATYNT AC YN ESTYN EI LLAW I DYNNU UN.

CYN IDDI GAEL SIAWNS I GYFFWRDD YR AFAL MAE SARFF YN YMDDANGOS, YN CROGI O’R GOEDEN. MAE’R SARFF MEWN SIÂP DOLEN, FEL DOLEN YR OEDDYNT YN DEFNYDDIO I GROGI TERFYSGWYR YN YR OESOEDD CANOL.

SARFF

Paid ti a bwyta’r afalau cochion yma..

KIM

Paid â deud bo rhywun berchen ar y goeden ‘ma? Dwi’n siŵr bydyn nhw ddim yn meindio os gymerai un afal bach…

SARFF

Ronald Mc Donald sydd pia’r goeden…. Coeden Cyfalaf yw hon.

I rai fel o, mae arian yn tyfu ar goed. Coed teulu cenedlaethau o fobol fel ti. Mae blynyddoedd maith o’ch bywydau yn wrtaith i’r goeden gyfalaf.

Mae’r boncyff yn bydredig, ac nid yw’r afal yn rhoi maeth ond mae’r ffrwythau’n blasu fel ambrosia y Duwiau.

Os fwytei di’r afal hwn cei dy alltudio o’r ardd hon ble nad oes aur nac arian na phapur na chyfalaf.. dim ond cyd-gymorth a’r hyn y mae’r ddaear yn darparu.. dim archfarchnadoedd.. dim dillad crand, dim tŷ neis, dim car cyflym…  dim ond modd i fyw heb gloc na wats yn mesur a chyfri’r oriau.

KIM

Fel mod i fyth am allu gael y petha yna yn y byd arall… A’i Duw neu’r diafol wyt ti?

SARFF

Dwi’n siŵr dyna ofynnodd pobl yr Almaen i’w hunain o dan Füher Adolf Hitler… Pa wahaniaeth?

KIM

Wel dwyt ti ddim am stopio fi… tasa fama’n baradwys go iawn basa na ddim rheola dwl fela… Buasai’r goeden yna i bawb sy ffansi afal… Twll tin Ronald cont!

MAE’R SARFF YN LAPIO EI HUN O GWMPAS EI GWDDW CYN IDDI GAEL SIAWNS I FWYTA’R AFAL. WRTH I KIM SGRECHIAN CLYWN TROSLAIS DILWYN.

DILWYN

Stopia! Na! Paid!

PYLU I:

GOLYGFA 10. INT. CORRIDOR YN TY DILWYN.

CAWN SHOT O DILWYN YN GAFAEL O AMGYLCH KIM YN Y CORRIDOR UWCHBEN Y GRISIAU.

DILWYN

Oeddet ti’n cerdded yn dy gwsg… oeddet ti’n sgrechian hefyd… oeddwn i’n poeni buaset ti’n disgyn lawr y grisiau… felly nes i dy ddal di…

KIM

Chdi nath stopio fi fyta’r afal…

DILWYN YN DAL I AFAEL ARNI. MAE’N EDRYCH YN SERCHOG AR KIM AC YN GWNEUD YSTUM I DRIO EI CHUSANU HI.

DUWCH.