Eisteddwch yn Llonydd

Eisteddwch yn Llonydd

gan Hwntw Arall

 

heddlumas

 

Gosodwyd heddgeidwaid talgryf yma ac acw yn y pafiliwn i ofalu am y cythryblwyr, ac yr oedd eraill, hefyd, wedi eu nodi i wasanaethu os byddai angen.

[Trefnwyr yr Eisteddfod yn baratoi am fygythiad Swffragetiaid, 1912]

 

A oes heddlu? Oes!
A oes pris mynediad? Oes!
A oes snobyddiaeth? Oes!

 

Y crachach a drefnodd yr Eisteddfod fodern. Rhan o ymgeision uwch-Gymru’r Oes Fictoria i buro’r genedl: dros Gymru ufudd, Cymru’r Beibl, Cymru parchus. Eu neges i bendefigion Loegr (ac i’w hun): Nid Cymry oedd Cymry terfysgoedd ‘Beca, nid iaith helyntus yw’r Gymraeg.

Mae ystyr “parchus” wedi newid wrth gwrs. Siwr, heddiw cawn yfed cwrw ar y maes a chawn jôcs budr a direidi ar y llwyfan (digon i droi bol Syr O. M. a’i fab – ac eraill hyd heddiw!). Ond cawn hefyd stondin i’n heddlu treisgar, stondinau i’r gwleidyddion cachaidd ac yn gynyddol i gorfforaethau di-wyneb.

(Ife hyn yw ein diwylliant, neu gyfle hysbysebu? Ni chawn drafod ar ôl y toriad)

Ond mae digon o “gythryblwyr” sydd wedi ac sydd yn herio’r trefn. Pe bai’n werinos Abertawe yn dwyn seddi’r crach yn Steddfod 1891, neu werinos heddiw yn ail-baentio stondinau, neu geir, neu yn protestio yn erbyn cau Neuadd Pantycelyn neu dros wasanaethau Cymraeg i blant, neu jest babell o feirdd yn anerchi’n eu tro yn erbyn bomiau ‘drones’ Prydeinig, ma traddodiad hir o Eisteddfodwyr radical.

syrifan

[Syr Ifan yn penderfynu bod angen chwyldro, Eisteddfod yr Urdd, 1927]

Maes i frwydro ynddi, maes i’w meddianu yw’r Eisteddfod felly. Dyma ein diwylliant, yn ôl pob sôn, ond nid ni sydd a’u meddiant. Da ni’n haeddu mwy na’r hyn ma nhw’n rhoi. Am yr holl genedlaethau o Gymry a ecsbloetiwyd, ac am ein hecsploetio heddiw, da ni’n haeddu Eisteddfod am ddim, a mwy eto. Eisteddfod heb heddlu. Eisteddfod heb gatiau. Eisteddfod sydd yn rhan o’r fro ac yn fflam dros Gymreigeiddio, nid ynys breifat a noddwyd gan gwmni wedi’u cuddio yn rhyw gae. Mae’n hen bryd i ‘Beca codi yn erbyn tollbyrth yr Eisteddfod.

Gloi nawr, cyn i’r stiwardiaid cau’r drysau.

 

nidoesheddlu

 

__________________________________
Beth am gasglu archif Eisteddfod radical? Dyma chydig casglais yn gloi.
Rhowch sylwad isod i ychwanegu mwy.

(Wrth gwrs, odd yr uchod yn son am “yr” Eisteddfod (Genedlaethol), ac ma pethe’n debyg iawn o ran Eisteddfod yr Urdd. Ond diddorol fydde cymharu hyn ag Eisteddfodau eraill. Odd croeso i’r heddlu yn Eisteddfod y Glowyr? Odd y crachach yn ddominyddu Eisteddfodau bwrlymus Merthyr yn yr 1820au?)

1891
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Abertawe
Digon o helynt pan wnaiff dorf gwlyb a oedd wedi danto ar eistedd yn y glaw (chwalwyd rhan o’r pafiliwn gan storm) rhuthro i gymryd seddi cadw y crach yn y blaen (yr oedd y rhan fwyaf ohonynt yn wag, ac o dan cysgod gweddill y pafiliwn). Ma Syr O.M ei hun yn ysgrifennu am ei ofn ar yr achlysur (yr oedd ef yn eistedd yn y seddi blaen yn barod, wrth gwrs).
[Ma Hywel Teifi Edwards yn ysgrifennu amdani yn llyfr a chyhoeddwyd gydag Eisteddfod diweddarach a ddigwyddodd yn Abertawe, rhaid i fi ei ffeindio a’u dyfynnu..]

1912
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Wrecsam
Swffragetiaid yn brotestio yn ystod ymweliad David Lloyd George.
https://www.casgliadywerin.cymru/story/378341

1957
Eisteddfod y Glowyr, Porthcawl
Paul Robeson, y canwr ac ymgyrchydd dros hawliau sifil yn yr UDA a sawl achos arall, yn siarad dros ddolen trawsiwerydd i Will Paynter.
https://teifidancer-teifidancer.blogspot.com/2016/08/paul-robeson-941898-23176-and-people-of.html

1958
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Glyn Ebwy
Paul Robeson yn dod i siarad yn bersonol, ar ôl i lywodraeth yr UDA ail-ganiatau ei basbort.
“You have shaped my life – I have learned from you. I am part of the working class.”
https://teifidancer-teifidancer.blogspot.com/2016/08/paul-robeson-941898-23176-and-people-of.html

2006
Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Abertawe
“Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn protestio dros Ddeddf Iaith Newydd ym mhabell y Blaid Lafur.”

2011
Eisteddfod yr Urdd, Abertawe
“Protest S4C – Rhaid i Cyw Fyw!”
http://archif.cymdeithas.org/2011/05/31/protest_s4c_-_rhaid_i_cyw_fyw.html

2014
Eisteddfod yr Urdd, Meirionnydd
“Cymdeithas yr Iaith yn amgylchynu Carwyn Jones a galw arno i ‘ddeffro’ ynglyn a sefyllfa’r Gymraeg, ar faes Eisteddfod yr Urdd Meirionnydd 2014”

2015
Eisteddfod yr Urdd, Llancaiach Fawr, Caerffili
Protest yn erbyn cau Neuadd Pantycelyn o flaen stondin Prifysgol Aberystwyth.
http://www.bbc.com/cymrufyw/32932881

Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Meifod
“Chwistrellwyd “Rydym ni yn Tazerio Plant” ac “ACAB” ar uned Dyfed-Powys yn yr Eisteddfod yn ol y wefan Indymedia. Dywed fod y weithred hon mewn unoliaeth a’r sawl sydd wedi profi creulondeb a thrais gan yr Heddlu.”
https://anerchiadanarchaidd.wordpress.com/2015/08/11/gweithredu-yn-erbyn-heddlu-dyfed-powys-yn-eisteddfod-meifod-2015/

“Protest Cymdeithas yr Iaith yn erbyn Cymraeg Ail Iaith, wrth iddyn nhw sgrapio car ar faes yr Eisteddfod ym Meifod”

2016
Eisteddfod yr Urdd, Sir Fflint
“Protest yn erbyn toriadau i wasanaethau Cymraeg i Blant”
http://golwg360.cymru/newyddion/cymru/226726-protest-yn-erbyn-toriadau-i-wasanaethau-cymraeg-i-blant-3

MC Angharad Tomos a DJ wUw ‘Na i Wylfa-B’

Dyma drac gan yr arist bass wUw gyda samplau o araith Angharad Tomos mewn protest yn erbyn Wylfa-B llynedd.

Dyma’r araith wreiddiol-ysbrydoliaeth!

Gwefan yr ymgyrchwyr PAWB Pobol yn Atal Wylfa B

Gwefan Cymdeithas yr Iaith

‘Cyfweliad gyda Jamie Befan, Ymgyrchydd Ieithyddol’ O’r ffansin ‘Ffwff’

jamie-bevan

Dyma gyfweliad wnaeth Jamie Befan i’r ail rifyn o ‘Ffwff’. Os yr hoffech gopi ebostiwch eich enw, cyfeiriad a nifer o gopiau yr hoffech i daldydin@hotmail.co.uk a nai bostio un atoch, hawdd! Cost postio 60c a gofynwn am gyfraniad o rhw bunt i Ffwff ei hyn.

Fe wnes di weithredu yn erbyn y Toriaid yn 2011, be nes di a pam nes di hyn?

Amserwyd y gweithred i gydfynd ag ymweliad David Cameron i Gaerdydd a’r Cynhadledd toriaid. Torron ni mewn i swyddfa’r toriaid yng Nghaerdydd a chwistrellu slogannau ar y waliau. Fel roedden yn disgwyl cafodd hwn llwyth o sylw. Y rheswm? Wel gweithred yn wrthwynebu y toriadau i S4C yn y bon oedd hi ond wrth gwrs mae’r peth yn mynd llawer bellach na sianel Cymraeg… Mae angen wrthwynebu unrhyw bygythiad i’r iaith Gymraeg ac ymgyrch S4C oedd y cyfle a daeth i mi. Mae wanhau’r iaith Gymraeg a’r hunaniaeth unigryw sydd gyda ni fan hyn mond yn mynd tuag at cryfhau’r ‘mono-culture’ mae cyfalafiaeth yn gwthio arnom. Byd delfrydol i’r cwmnioedd enfawr megis Tescos yw un lle ma pawb yn bwyta, siarad, gwisgo, meddwl a siopa yn yr un lle. Rhan bach ni yng nghymru o’r frwydr yn erbyn cyfalafiaeth yw’r brwydr dros y Gymraeg, er mwyn sicrhau’r hawl i bawb bod yn unigolyn.

Disgrifia’r profiad o fynd trwy’r system ‘gyfiawnder’ ac yna i’r carchar.

Poen yn y tin! Dyw’r system ddim wedi cael ei greu er mwyn wasanaethu cyfiawnder. Yn hytrach mae’r system yn gweithredu i lesteirio unrhyw fath o weithgaredd sy’n bodoli tu allan i buddion y cyfoethog a’r cwmnïau sy’n rheoli. Mae’r system cyfiawnder yn weithredu o’r safbwynt nad oes unrhyw safbwynt arall.

O ran y Gymraeg mae nhw union fel unrhyw sefydliad arall. Ma gyda nhw cynlluniau iaith ar bapur ond prin iawn ma swyddogion nhw yn cymryd y peth o ddifrif nac yn weithredu’ch hawliau. Tro ar ôl tro baswn yn cwyno iddynt am ddiffyg hwn neu’r llall yn y Gymraeg, derbyn ymdduheiriad ac yna union yr un peth yn digwydd mis lawr y ffordd.

Carchar? Mae’n hollol amlwg i unrhywun hanner gall nad yw’r system o gloi pobol lan mewn cell a gadael i ddiflastod chwalu ei meddyliau yn wneud iotyn o dda i unrhywun. Ar wahân i hwnna edrych ar yr ochor da wnes i a derbyn y cyfnod fel seibiant bach o’r byd go iawn. 

Yr oedd y sgriws yn dy drin yn wael yn y carchar pan treuliast mwy na mis o dan glo yr haf yma. Nid oedd unrhyw darpariaeth Cymraeg er gwaethaf dy brotestiadau. Oes gen ti gyngor i unrhywun sydd yn debygol o fynd i’r carchar sut y dylynt sicrhau eu bod yn cael darpariaeth Cymraeg neu sut dylent fynd ati i brotestio tra bont yn y carchar i’w hennill?

Y prif beth, i fi (a dwi’n deall bod sawl ffordd o brotestio), oedd i roi eich hunain uwchben nhw trwy ymddwyn yn cwrtais a phwyllog trwy’r amser. Tria paid a gadael eu bygythiadau upseto di. Ma nhw’n disgwyl i rhywun cico bant neu gwylltio, sdim clem da nhw beth i’w wneud os ma rhywun yn actio yn wahanol. Ti’n gweld llygaid nhw yn mynd a stem yn dod mas ei glustiau, a’i ymenydd yn dweud ‘Compiwtar says no!’Yn y pendraw beth alla nhw wneud i ti na allet ti ymdopi gyda? Bwydo ti crap, atal alwadau ffon, atal ymweliadau.So what? O’n i’n eistedd yna yn meddwl ‘Wel, fi sydd yn iawn’. Mae’n anhygoel faint o nerth mae gwybod eich bod chi’n iawn yn rhoi i chi. Os ti’n iawn, ti’n iawn a does neb yn gallu cymryd hwnna i ffwrdd o ti.

Roedd y sgriws jest yn weithredu fel ma nhw wedi cael ei hyfforddi, diffyg ymwybyddiaeth a diffyg parch at phobol yn gyffredinol, dim awydd i ddangos esiampl da nac enyn parch.

Ni wnaeth y cyfrayngau Cymraeg dalu hanner digon o sylw i dy brotest yn y ddwy mlynedd diwethaf yma yn fy marn i. Gwylltiais wrth weld Golwg yn rhoi rhyw gyflwynydd deledu di-dalent ar eu blaendalen tra yr oeddet ti yn y carchar drost yr iaith!  Ni welais siw na miw am dy safiad. Paham ti’n meddwl fod y cyfryngau fel hyn yng Nghymru? Nid oedd y cyfryngau fel hyn 20 mlynedd yn ol.

Dwi’n meddwl mi gafodd y carchariad tipyn o sylw yn enwedig wedi i mi gwrthod cydymffurfio a’i system seisnigaidd o fewn y carchar. Un peth a gwylltiodd fi oedd i eistedd yn fy nghell a gwylio datganiad ar y newyddion gan y comisiynydd a llywodraethwr y carchar yn dweud bod popeth wedi sortio a bod gwasanaeth Gymraeg nawr ar gael yn y carchar. Hwn 2 munud ar ôl i’r sgriw dweud i fi ‘You’ll be eating shit for the next fornight unless you fill in that form!’ I meddwl bod yr awdurdodau yn gallu cael ei celwyddau mas mor cyhoeddus tra roedd y sefyllfa dal yn parhau, wel roedd hwnna’n tipyn o ysgytwad. Yn y bon, dyn ni’n trio defnyddio’r wasg i’n fantais ni ond llais y system a’r chyfoethog ydynt yn y pendraw ac yn rhan o’r ymdrech i gadw y poblogaeth i lawr ac yn gweithio. Dyna pam mae ddulliau cyfarthrebu amgen mor bwysig, ddulliau nad oes ganddynt reolaith drosto fel y wasg anibynol, graffiti, y we, FFWFF! a.y.b.

Yr wyt wedi bod yn y carchar ddwywaith, wyt ti’n meddwl byddyn nhw yn dy roi yn y carchar trydedd tro am dy weithred?

Pwy a wyr? Dwi ddim yn bwriadu talu dirwy nhw (£1000 od, sydd yn cynnwys £12 o iawndal i ailfframio llun o Winston Churchill!). Soi di clywed unrhywbeth ganddynt eto ond cawn weld. Tasa nhw ddim yn danfon fi nol am fethu a talu ma fe fel bo nhw’n cyfaddef nad yw’r system yn gweithio ac yn y pendraw yr unig peth sy gyda nhw drosto ti yw ofn. Os nad wyt ti’n ofni unrhywbeth does dim gafael gyda nhw drosto ti ac yna rwyt ti’n rydd (wel rhydd o un aspect o’r system mawr ma ta beth).

Yr wyt yn wreiddiol o Ferthyr Tudfil. Beth wyt ti’n credu rhaid newid i’r Gymraeg fod yn brif iaith gymunedol ym Merthyr unwaith eto?

Agwedd. Ar sawl lefel. Os mae agweddau tuag at y Gymraeg yn newid o fewn yr awdurdod efallai byddent yn gallu ymateb yn well i’r galw am yr Iaith Gymraeg. Mae’n syndod faint o bobol sy’n cefnogi cynnal yr iaith, sydd ddim wdi cael y cyfle ond sydd dal am weld dyfodol. Ar yr un llaw ma dych chi awdurdod lleol sy’n palu cachu ambyti ‘does neb eisiau’r iaith’ ‘Mae’r iaith yn rhy ddrud’ ‘blah blah blah’ ac ar y llaw arall ma gyda chi’r tystiolaeth o gwmpas chi bod pobol yn  gyffredinol yn weld werth mewn cadw’r iaith.

Cefaist dy arrestio pan ddoth Mrs Windsor i Ferthyr, be ydi dy farn di ar y frenhiniaeth?

Bag o rwtch! Dyn ni’n clywed tro ar ôl tro ein bod yn gwlad democrataidd ac yn defnyddio hwnna fel sail i fynd i ryfel ond y wirionedd yw rith yw’r cyfan. Sut allwn cyfiawnhai teulu sydd yn byw oddi ar y bobol cyffredin sydd heb ei ethol na dewis gan y pobol, sydd uwchben pob math o gyfraith gan gynnwys gyfreithiau rhyddid gwybodaeth. Nobs!

Wyt ti yn rhan o unrhyw ymgyrchoedd ar y funud?

Ambell i un! Y rhan fwyaf yn ymwneud a’r iaith Gymraeg gan mai hwnna yw fy nghyfle i i frwydro yn erbyn anghyfiawnder cymdeithasol byd eang. Os gallwn amddiffyn a pharchu ein bodolaeth ni fel unigolion unrigryw byddwn mewn well lle i wneud yr un peth i unigolion y byd drosodd.

O ble yr wyt ti’n cael y nerth i barhau i ymgyrchu yng ngwyneb yr holl apathi?

Trwy gwybod fy mod i’n iawn, trwy dderbyn ma na sawl ffordd i wneud pethau (a derbyn bod angen sawl plan o attack er mwyn cyrraedd y nod), fy nheulu.

Oes unrhywbeth arall yr hoffet ychwanegu?

Dim ond trwy gwerthfawrogi a chadw yr hyn sydd gyda ni i gynnig y byd gallwn wirioneddol gwerthfawrogi a chadw yr hyn sydd gydag eraill i’w cynnig.

Oh ie, pob bendith i Ffwffs!

Diolch i ti am dy safiad(au!) a diolch am y cyfweliad yma gyda FFWFF!

Anarch-be?

Mae’r gair ‘anarchiaeth’ yn dod o’r gair Groeg ‘anarchos’ a olygir ‘heb reolwyr’.

Y dyn cyntaf a alwodd ei hyn yn anarchydd (yn ol bbc 4!) oedd Pierre Joseph Proudhon.

Dyedodd; ‘Mae eiddo yn ladrad’ ac ‘Trefn yw anarchiaeth’.

75 Mlynedd yn ol yn ystod y rhyfel cartref bu ardal eang o ogledd Sbaen dan drefn lled anarcho-sindicalaidd. Dyma engrhaifft ymarferol o sut all gymdeithas weithio o dan gyfundrefn amgen i gyfalafiaeth neu chomiwnyddiaeth totalitaraidd.

Anarchwyr yng Nghymru heddiw?

Mae grwp South Wales Anarchists yn cyfarfod yng Nghaerdydd yn gyson ac yn trefnu gweithgareddoedd megis ‘Bwyd nid Bomiau’, gweithgareddau gwrth ffasgaidd/gwrth hiliol ac cefnogi protestiadau yn erbyn y toriadau (trefnu bysgwyr yn erbyn y toriadau er engrhaifft).

Mae Cymdeithas yr Iaith yn fudiad a thueddiadau gwrth-gyfalafol a mae rhai o’u haelodau yn anarchwyr o argyhoeddiad (gan gynnwys Osian Jones a Ffred Ffransis, treuliodd y ddau amser mewn carcher am weithredu’n ddi-drais).

 Mae popeth drwy gyfrwng y gymraeg (yn wahanol i South Wales Anarchists). Maent yn ymgyrchu yn erbyn cwmniau mawrion a phleidiau gwleidyddol (o Blaid Cymru i’r Ceidwadwyr) er mwyn cael chwarae teg i’r iaith Gymraeg mewn trefn sy’n milwrio yn ei herbyn. Mae’r dull di-drais yn ganolog i’w hathroniaeth fel mudiad, rhywbeth yr wyf yn ei barchu’n fawr!

Gallwn fynd trwy ein bywydau a’r credoau mwyaf cadarn a gwych ond os nad ym yn ‘neud nid deud’ nid ynt gweth y gwacter yn ein hymenydd!